ارگ بم، یکی از جاذبههای گردشگری برجسته در بم، با تاریخچهای که به دوران باستان بازمیگردد، هر گردشگری را به خود جذب میکند. این ارگ در قلب شهر، در نزدیکی بازار و مراکز خرید، قرار گرفته و برای کسانی که به دنبال تجربهای تاریخی و فرهنگی هستند، گزینهی ایدهآلی است. اگر میخواهید در کنار دیدن آثار باستانی، با فرهنگ محلی آشنا شوید، ارگ بم میتواند تجربهای خاطرهانگیز برایتان باشد. قبل از بازدید، حتماً مسیر دسترسی و امکانات اطراف را بررسی کنید تا سفر شما بدون مشکل پیش برود.
مجموعه ارگ بم یک شهر کامل بوده که پیشتر کل شهر بم در همین مجموعه وجود داشته است. بخش هایی از مجموعه تا همین ۱۵۰ سال پیش هم مسکونی بوده است و بخش سربازخانه آن تا زمان رضاشاه هم استفاده میشده است. (حدود ۷۰ سال پیش) شدیدا توصیه میکنم از خدمات راهنمایان گردشگری که در محل وجود دارد استفاده کنید. قیمت استفاده از راهنما در نوروز ۱۴۰۴ برای هر ساعت ۳۰۰ هزارتومان بود و یک گشت معمولی حدود دو ساعت طول میکشد. آثاری از سکونت در این محل از حدود ۶۰۰۰ سال پیش نیز وجود دارد هرچند باقیمانده سازه های فعلی مربوط به دوران های مختلف پس از اسلام است. شهر شامل خانه های مردم معمولی، بازار، سربازخانه، اصطبل، خانه های اعیانی و حاکم نشین است. در حال حاظر هم سرویس بهداشتی و فروشگاه آب و مواد غذایی در مجموعه وجود دارد که نیاز بازدیدکنندگان را برآورده میکند.
- ارگ بم ؟!
ارگ بم در استان کرمان و در ضلع شمال شرقی شهر بم جای دارد و توسط دو خیابان اصلی بهمن و بلوار لطفعلی خان احاطه شده است.
ارگ بم که به عنوان بزرگترین سازه خشتی جهان شناخته میشود، در شهر تاریخی بم در جنوب شرقی ایران جای گرفته است. ارگ بم که یکی از آثار ثبت شده از ایران در فهرست میراث معنوی جهان است، یک پایگاه مهم در کنار جاده ابریشم بشمار میرود. ارگ بم بزرگترین سازه با بنای خشتی است که در فهرست میراث فرهنگی یونسکو به ثبت رسیده است. این بنا در دوره ساسانیان تاسیس شده و در بالای تپه ای مصنوعی در ربع شمال غربی شهر قدیمی بم واقع شده است. این منطقه در چهارراه جاده ابریشم و جاده های منتهی به آسیای میانه، خلیج فارس و مصر بود. قرن هفتم تا یازدهم اوج شکوفایی ارگ بود زیرا این مرکز به یک مرکز تجاری پر رونق تبدیل شد و به داد و ستد و تجارت پارچه های ابریشم و پنبه کمک کرد. مجموعه ارگ مساحتی به طول ۳۱۵ متر در امتداد محور شرق غربی و به طول ۲۷۰ متر در امتداد محور شمال به جنوب را اشغال می کند. متأسفانه، چیزی در حدود ۸۰ درصد از ارگ بم در اثر زلزله ای که در سال ۱۳۸۲ این شهر را لرزاند تخریب شد. پس از خراب شدن ارگ بم در زلزله سال ۱۳۸۲، اقدامات بسیاری برای بازسازی این سازه خشتی انجام شد و طی آن، آثار فراوانی از خرابه های این سازه کشف شد. یکی از کارشناسان میراث جهانی خبری مبنی بر کشف پرستشگاههای ناشناخته در گسل بم (افراز) و همچنین شناسایی پوسته های کهن باروی ارگ بم ، منتشر کرد. علاوه بر کشف موارد ذکر شده، تعدادی سنگ نگاره که متعلق به ۳ دوره متفاوت هستند، در آواره های ارگ بم پیدا شده که بر روی آنها صحنه هایی از شکار حیواناتی همچون بز و پلنگ با تیر و کمان به تصویر کشیده شده است.
اما خبر ناگوار این است که ارگ در حال بازسازی است و روزگار ناخوشایندی را سپری میکند، دستدرازیهای گسترده در ارگ بم و صحنههای زشتی که برجای مانده، میراث جهانی ایرانیان را در آستانۀ نابودی قرار داده است و اگر زودتر به داد آن نرسند با فاجعهای رو برو خواهیم شد که دیگر نمیتوان جلو آن را گرفت.
« قدر میراثهای باستانی و تاریخی مان را بدانیم»
ارگ بم بزرگترین سازه تاریخی خشتی در جهان است که محل آن در شهر بم در استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد. در تاریخ ۵ دی ۱۳۸۲، ساعت ۰۴:۵۲:۵۵ در اثر زلزله بم آسیب دید اما در بدو حادثه به دلیل اهمیت آن سریعاً در فهرست آثار میراث جهانی درخطر قرار گرفت و با همکاری یونسکو و بسیاری از کشورها پروژه نجات بخشی این اثر انجام شد. چند روز پس از زلزله، محمد خاتمی، رئیسجمهور وقت ایران، دستور بازسازی آن را صادر کرد. بم و فضای فرهنگی آن در فهرست میراث جهانی یونسکو به عنوان بخشی از میراث جهانی بم و چشمانداز فرهنگی آن به ثبت رسیدهاست. زمان دقیق ساخت این دژ مشخص نیست اما تا سال ۱۸۵۰ پس از میلاد نیز همچنان مورد استفاده بود. ارگ قدیم بم از قرن هفتم تا یازدهم به عنوان چهارراهی در امتداد جاده ابریشم و دیگر راههای تجاری مهم و بهعنوان تولیدکننده لباسهای ابریشمی و نخی اهمیت یافت. کل بنا دژ بزرگی بود که ارگ را در خود جای داده بود، اما از آنجا که ارگ بر خرابهها تسلط دارد، اکنون کل قلعه را ارگ بم مینامند.
مساحت این ارگ نزدیک به ۱۸۱۲۵۴ متر مربع است که با دیوارهایی به بلندی ۶ تا ۷ متر و طول ۱۸۱۵ متر احاطه شدهاست. ارگ از دو بخش جدا از هم تشکیل شدهاست که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارد. حدود ۶۷ برج در سطح شهر باستانی بم پراکنده شدهاست.
قدمت باستانشناسی دقیقی از بناهای ارگ بم در دست نیست. با این حال، از طریق منابع تاریخی و متون باستانی، اولین سکونت انسان در این منطقه را میتوان به قلعه ساخته شده توسط هخامنشیان، در حدود ۵۷۹–۳۲۳ قبل از میلاد ردیابی کرد. برخی از ویژگیهای ارگ، مانند استقرار آن بر روی سکوی ترکیبی از بالای تپه طبیعی و تراس دستساز، توسط باستانشناسان با مدل هخامنشی تخت جمشید مقایسه شدهاست.
در زمان حکومت اشکانیان، قلعه گسترش یافت و به ارگ بم تبدیل شد. در مطالعه تطبیقی با عنوان «بم و تاریخ مختصر شهرسازی و شهرسازی در ایران» به این نتیجه رسیده شد که هسته اصلی شهر بم و بخش والی در دوران اشکانیان ساخته شدهاست. در زمان ساسانیان این قلعه به تصرف اردشیر بابکان درآمد. استحکامات و دیوارهای جدید بین سالهای ۲۲۴ تا ۶۳۷ پس از میلاد ساخته شد.
در سال ۶۴۵ میلادی منطقه کرمان به تصرف اعراب درآمد و احتمالاً ارگ بم در جریان جنگ آسیب دیدهاست. یکی از فرماندهان عرب، مسجد الرسول را تأسیس کرد که یکی از نخستین مساجدی است که در اوایل دوران اسلامی در ایران ساخته شدهاست. در سال ۶۵۶ میلادی خوارج، گروهی از مسلمانان که از علی بن ابیطالب شکست خوردند، به کرمان و بم گریختند و در ارگ بم ساکن شدند. در سال ۸۶۹ میلادی یعقوب بن لیث صفار که با عباسیان میجنگید خوارج را شکست داد و ارگ بم را تصرف کرد. سپس این ارگ به مقر اصلی او تبدیل شد. نام بم برای اولین بار توسط نویسندگان اسلامی در قرن دهم میلادی ذکر شدهاست. به گفته این نویسندگان، بم در آن زمان بازاری مستقر بود که توسط یک منطقه کشاورزی وسیع احاطه شده بود. این شهر به خاطر پارچههای نخی ظریف و خوش ذوق، قلعه تسخیرناپذیر، بازارهای شلوغ و نخلهایش معروف بود.
پس از حمله مغول به ایران، بم و منطقه کرمان به خاندان قرهختائیان واگذار شد که از سال ۱۲۴۰ تا ۱۳۶۳ میلادی بر منطقه حکومت کردند. بم از موقعیت استراتژیک در مسیر ادویه بهره میبرد که این منطقه را به جاده ابریشم متصل میکرد. این شهر به دلیل پرورش کرم ابریشم و صنعت ابریشم شکوفا شده بود.
در دوران حکومت صفویه، از سال ۱۵۰۲ تا ۱۷۲۲، ایران دوره ای از صلح و ثبات نسبی را پشت سر گذاشت. ارگ بم و سایر نقاط کشور توسعه چشمگیری داشت. کاخ چهار فصل در این دوره ساخته شد. در اواخر حکومت صفویه، ارگ بم توسط بنیانگذار سلسله قاجار، آقا محمدخان، فتح شد که از ارگ به عنوان نقطه استراتژیک برای دفع تهاجمات افغانها و بلوچها استفاده کرد و در نتیجه آن را به نظامی تبدیل کرد. مجتمع در سال ۱۸۳۹ آقاخان اول، امام فرقه اسماعیلیه نزاری علیه محمدشاه قاجار قیام کرد و به ارگ بم پناه برد تا اینکه شاهزاده فیروز میرزا که بعدها به فرمان فرما (حاکم الحکام) شهرت یافت. او را دستگیر کرد. افزایش حضور نظامی در داخل دیوارهای ارگ بم، مردم را به تدریج در خارج از محدوده باروها ساکن کردند. فیروز میرزا در سال ۱۸۸۰ مینویسد که در محوطه ارگ فقط نیروهای نظامی ساکن هستند و پیشنهاد کرد که شهر قدیمی و متروکه ای که در پای ارگ قرار داشت تخریب شود و منطقه به باغ تبدیل شود. در سال ۱۹۰۰ ساخت شهر جدید بم آغاز شد و مردم به تدریج شهر بم قدیم را ترک کردند.
ارگ تا سال ۱۹۳۲ به عنوان پادگان استفاده میشد. با این حال، از آن زمان، پادگان و شهر قدیمی متروکه شدهاست. در سال ۱۹۵۳، این منطقه به عنوان یک مکان تاریخی مهم ملی شناخته شد و روند تدریجی نگهداری و مرمت آغاز شد. با این حال، بیشتر کارها از سال ۱۹۷۳ به بعد انجام گردید.
بسیارزیبا این مکان را معرفی تموده اید، هنوز مطالب بسیار زیادی درمورد این مکان باید به جهانیان ارائه کرد، انشاالله باهمکاری وهمیاری هم باعث آبادانی وارسال حقایق از گذشتگانمان باشیم
