آرامگاه ارسلان جاذب، یک موزه تاریخی دوستداشتنی است که حال و هوای ارزشمند گذشته را به بازدیدکنندگان نشان میدهد. این مکان، با فضا و نمایشهای جذاب، برای گردشگران و علاقهمندان تاریخ محلی گزینهای دوستانه و آرامبخش است تا با فرهنگ و سیر تاریخی منطقه آشنا شوند.
بنای آرامگاه و میل هم جوار آن که میل ایاز نامیده میشود به خوبی بازسازی شده است. پیرامون بنا بقایای چند بنای دیگر نیز قرار دارد که وضعیت جالبی ندارند ولی تحت حفاظت هستند و تابلویی هم در محل نبود که آگاهی در مورد آنها بدهد.
سنگ بست در گذشته منزلگاه مهمی بوده که در محل تلاقی شاهراه نیشابور به مرو و قهستان و هرات به مشهد و توس قرار داشت.
پیرامون محوطه فنس کشی شده و درب آرامگاه نیز بسته است ولیکن کلید آن نزد نگهبانی است که در کانکسی در محل حضور دارد...
ارسلان جاذب از سرداران سلطان مسعود غزنوی که گفته میشود از شیفتگان فردوسی بوده و این آرامگاه در نزدیکی روستای سنگ بست , شهرستان فریمان منسوب به وی می باشد. بنا در حدود هزار سال دیرینگی دارد و در فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسیده است.
این بنا قدیمی ترین ساختمان برجای مانده از دوره غزنویان در ایران است و بعد از مقبره امیر اسماعیل سامانی در بخارا، دومین اثر باستانی مربوط به دوره اسلامیدر خراسان است. محل دفن امیر ارسلان جاذب، سرلشکر و مشاور سلطان محمود غزنوی، و والی خراسان و توس به مدت سی سال از تاریخ 390 تا 420.
به دستور امیر ارسلان در مسیر چهار راه توس و نیشابور و هرات و سرخس و قهستان و ری و دامغان، رباط و ابنیه ای ساخته میشود که شامل مسجد و مدرسه و بازار و کاروانسرای و استراحتگاه نظامیان و برجهای دیده بانی بوده است. اما آنچه هم اکنون از این رباط تاریخی باقی مانده یکی همین مقبره امیر است و دیگری یکی از دو مناره یا به قولِ محلی میل و مسجد عهد اسلامی که به تازگی کشف شده و در حال کاوش است. بقیهی این رباط اسیر دست حوادث و خرابی قرار گرفته.
امیر به فردوسی علاقهمند بوده است و فردوسی را در طول 30 سال امارتش در خراسان و توس مورد مهر و توجه قرار میداده. متقابلا فردوسی در دیباچه امیر را به نیکی یاد میکند:
و دیگر دلاور سپهدار طوس
که در جنگ بر شیر دارد فسوس
به یزدان بود خلق را رهنمای
سرشاه خواهد که باشد به جای
در نظر داشته باشید که در برخی از منابع ابیات زیر را به فردوسی نسبت دادهاند که هیچ یک از این ابیات در دیباچه شاهنامه نیست و ساخته و پرداختهی ذهن کاتبان بوده است:
به توس اندرون بود والی امیر
یکی مرد با دانش و یادگیر
رباطی به نامش بود سنگ بست
در آن بوم کرد بگشاده دست
کنون دخمه آن سرافراز مرد
به پیش رباط است پر خاک و گرد
این بنا هم مثل بقیه آثار تاریخی در خراسان، کاملا در معرض بی توجهی است. اثری با بیش از هزار سال عمر حتا مسیر عبور مناسب ندارد و باید از میان خار و سنگ و خاک عبور کنید تا به ورودی برسید. در محوطه پر است از آجرهای قدیمی که زمانی هر کدامشان بخشی از این رباط بوده است. در حال حاضر آجرها در معرض فرسایش و رطوبت و کپک هستند.
در بخشی از مجموعه ایرانیتهایی توجهم را جلب کرد که راهنمای مجموعه گفتند محل کاوش مسجد باستانی است. بر روی ایرانیتها آجر گذاشته بودند تا باد آن را نبرد. زیر این ایرانیتها و داربست غیر استاندارد مثلا قرار بود محل یک کاوش باستان شناسی باشد.
از مسجد، بخشی از ستونهای ورودی همراه با تزئینات و منبر آن قابل تشخیص است. به تصاویر نگاه کنید.
داخل مقبره بسیار ساده است. نقوشی بر کتیبهای که دور تا دور مقبره نقش شده قابل مشاهده است که فعلا چندان ترمیم نشده است. دیواره های مقبره از داخل دارای آجر چینی است.
در میان این فضا یک قبر بسیار ساده قرار دارد که حدود یک متر از زمین ارتفاع دارد. به نظر قبر را بعد از ترمیم بنا به سلیقهی خود بازسازی کردهاند.
در داخل بنا دو هشتی قرار دارد که در آن برخی از آجرهای کاوش شده و نقش نگارهای حکاکی شده بر روی آجرها دیده میشود.
چندان محافظتی از این آثار انجام نمیشود و لازم است فقط دست دراز کنید.
وقتی در صبح (ساعت 10) یک روز تعطیل به ورودی مجموعه رسیدیم با درِ بسته مواجه شدیم. از روی کانکسی که داخل مجموعه بود شمارهی نگهبان را خواندم و شماره را گرفتم و ایشان را از خواب بلند کردم. ایشان لطف کردند و در را باز کردند تا بازدید کنیم.
تلخترین قسمت ماجرا این بود که نگهبان پرسید:
برای چی آمدید اینجا؟!
دریغ و درد و افسوس
آرامگاه ارسلان جاذب از سرداران سلطان محمود غزنوی و یکی از مشاوران سلطان در حدود 1100 سال پیش . این آرامگاه در روستای سنگ بست واقع شده در مسیری که زمانی برای خودش راهنمایی بوده برای مردم طوس و نیشابور .
تصاویر رو حتما مشاهده کنید .
در این آرامگاه که جدیدا داره بازسازی میشه ، یک مسجد قدیمی هم کشف شده که تصاویرش موجود هست .
پیج اینستا : yousef.k89
مقبره ارسلان جاذب، سردار غزنوی، آجرکاری گنبد و گوشه سازی های آن بسیار واجد توجه و ارزش هست. البته برخی دوره ساخت آن را به اواخر ساسانی و اوایل اسلامی نسبت میدهند که احتمال ضعیفی است.
