کاروانسرای مشیرالملک

چندین بار در روزهای عادی رفتیم باز نبود مگر در نوروز اجازه دیدن بدهند. معماری نمای بیرونی به سادگی طراحی شده ولی بسیار چشم‌نواز است. با اینکه ثبت یونسکو دارد نگهداری خوبی از آن نمی‌شود.

یکی از ۵۴ کاروانسرای ایرانی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو , پیشتر و در سال ۱۳۹۹ اینجا را دیده بودیم آن زمان درب بنا بسته بود و به علت مناقشه مابین اوقاف و میراث فرهنگی بازدید نداشت البته ما خوش شانس بودیم و مسئولی که در محل بود وقتی دریافت ک ما مهمان هستیم و از راه دور آمدیم، اجازه داد داخل شویم .... در این زمان که نزدیک برازجان بودیم پس از گذشت چهار سال رفتیم ببینیم چه فرقی کرده اون هم پس از ثبت در یونسکو , نمیدانم تکلیف مناقشه بین میراث و اوقاف چه شده ولی حال و روز کاروانسرا تفاوتی نکرده و با توجه به اینکه وسط شهر قرار دارد وضعیت آن اصلا قابل قبول نیست و در واقع خجالت آور است, گویی ارزش تاریخی و پتانسیل گردشگری بنا برای مشئولین شهر هیچ اهمیتی ندارد و شاید ادعای اوقاف در این وضعیت وخیم بی تاثیر نبوده باشد. در این زمان شانسی که داشتیم به سبب برگزاری نمایشگاه کتاب در حیاط کاروانسرا , درب باز بود و میشد بازدید کرد....

کاخ یا کاروانسرای مشیر الملک در شمال میدان اصلی و در محدوده مرکزی شهر برازجان که امروزه میدان شهید چمران نام دارد واقع شده. از جذابیتهای این اثر تاریخی این است که چون در دوره پهلوی دوم کاربری زندان داشته، علاوه بر ویژگیهای تاریخی یک بنای قجری، دیوارنویسیهای زندانیان نیز به ویژگیهای تاریخی بنا اضافه شده. بنا در زمان بازدید ما در اسفند ۱۴۰۱ در وضعیت خوبی به سر می برد ولی کماکان نقاطی از آن در حال بازسازی بود.

کاروانسرای مشیر که دوره ای نیز زندان بوده در زمستان ۱۴۰۳ در حال بازسازی بود ولی ظاهراً خیلی وقته که در حال بازسازی ایت

گذشتگان بسیار زیبا طراحی و ساخت این مجموعه را انجام داده اند اما دریغ و افسوس از نگهداری این مراکز تاریخی

حیف این بنا که در طول تاریخ دستخوش کلی اتفاق بوده و الان خیلی بد رها شده😔

زیبا و استوار ، پرشکوه و چشمگیر متاسفانه در حال تخریب هست و مرمتش متوقف شده

در آن موقع برازجان شهر خیلی کوچک و دور افتاده ای بود. دژ برازجان هم معروف است؛ میگفتند یکی از خوانین آن دیار آنرا ساخته است. قلعه بزرگی است با دیوارهای قطور، به عرض یک متر شاید هم بیشتر و ارتفاع 7-8 متر که محل توقف و استراحت کاروان های بین شیراز و نقاط جنوب بوده است. محوطه ای به مساحت تقریبا 2500 متر، چندین حیاط در داخل، دور تا دور محوطه ساختمان هایی مثل انبارهای قدیمی، با سقف بلند و گنبدی مثل مسجد ولی ضخیم که آنجا را "شترخان" می گفتند؛ در واقع کاروانسرای بزرگی بود. در ابتدای ساختمان پس از عبور از دالان اولیه، حیاط شهربانی قرار داشت و دفاتر شهربانی و دفتر زندان در آن محوطه بود. دو اتاق برای ملاقات زندانیان سیاسی و عادی با خانواده هایشان که از نقاط دور به آن تبعیدگاه سفر می کردند، اماده شده بود. در کوچکی با قفل، حیاط شهربانی را از حیاط دیگری بانم "چهار کلید" که درهای بندهای زندان به آنجا باز میشد؛ جدا میکرد. خاطرات مهندس بازرگان ج2 ص 90 خاطرات مربوط به 7/7/1344 می باشد. در ادامه خاطرات محل زندانیان سیاسی و اسامی آنها که از افسران حزب توده و حزب دمکرات کردستان، حزب دمکرات اذربایجان و نحوه برخورد آنها با یکدیگر؛ مشخصات محل زندگی افسران زندان و چگونگی بازدید نصیری رییس ساواک از آنجا و... آمده است.

دژ برازجان واقع در شهر برازجان مرکز شهرستان دشتستان یکی از آثارهای تاریخی استان بوشهر می باشد. این بنای ارزشمند به دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک برازجان بزرگ هم شناخته می‌شود،از سازه‌های باشکوه دورهٔ قاجاریان به‌شمار می‌رود و در سال ۱۲۸۸ قمری برابر با سال ۱۲۵۰ خورشیدی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی ساخته می شود. این سازه شبیه سازه های دوران زندیه ساخته شده است.همانطور که از اسمش پیداست در دوران قاجار کاربرد کاروانسرا داشته است.و تا مدتی بعنوان زندان استفاده می شده است. این کاروانسرا هم به ثبت ملی و هم به ثبت جهانی یونسکو رسیده است. به گفته کسانی که کاروانسراهای زیادی را دیده اند ، این کاروانسرا از همه بهتر و بزرگتر است. در زمان بازدید ما در دی ماه سال 1402 در حال بازسازی بود و نتوانستیم از داخل آن بازدید کنیم و به تماشای فضای بیرون و برج و باروها بسنده کردیم.

برای گردشگری استان بوشهر کاروان سرای مشیر المک (دژ برازجان) پیشنهاد می شود

این بنای ارزشمند و استوار که به دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک برازجان بزرگ شناخته می‌شود، فراروی میدان شهید چمران شهر برازجان قراردارد، که از سازه‌های باشکوه دورهٔ قاجاریان به شمار می‌رود و در سال ۱۲۸۸ قمری برابر با سال ۱۲۵۰ خورشیدی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی با هزینه‌ای برابر چهل هزار تومان به پول آن زمان ساخته شده است. سازنده این ساختمان حاج محمد رحیم شیرازی سازنده پل مشیر و کاروان‌سرای دالکی است که به روش استادانه‌ای دست به ساخت این ساختمان به روال معماری زندیه زده است. مکان جالبی برای شهرستانی ها هست که حداقل یک بار آن را ببینند

این بنای قاجاری در مرکز شهر برازجان، کنار میدان اصلی شهر قرار دارد، ساختمانی است به علت سنگ‎های به کار رفته در آن سال‌ها پابرجا بوده و دارای تاریخی پر فراز و نشیب است. این مجموعه تنها 50 سال کارکرد اصلی خود که همان کاروانسرا بوده را حفظ کرد و از سال 1330 تا حدود 35 سال گاهی از مراکز ادارات دولتی گاهی محل استقرار نظامیان بود. زمان پهلوی دوم با تغییراتی که در بنا انجام دادند آن‎را تبدیل به زندان کردند. به علت آب و هواب گرم و مرطوبی که این منطقه داشته، این زندان می‎توانست محلی مخوف برای مخالفان سیاسی باشد. از این جهت از سال 1336 این کاروانسرا  نامش به «دژ» تغییر پیدا کرد. دژ برازجان هر چند در سال 1362 به ثبت آثار ملی رسید اما همچنان در دست شهربانی بود. با پیگیری‌های اداره میراث فرهنگی جهت استفاده فرهنگی از بنا، سرانجام در سال 1377 شهربانی را مجاب به تخلیه آن کرد. بعد از تخلیه، تعمیرات و تغییراتی در آن انجام شد و دیوارهای فرو ریخته مرمت و درش به روی بازدیدکنندگان و گردشگران باز شد.

بسیار جای خوبی است. دیر زمانی به فکر بازسازی آن افتاده اند. این بنای ارزشمند و استوار که به دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک برازجان بزرگ شناخته می‌شود، از سازه‌های باشکوه دورهٔ قاجاریان به‌شمار می‌رود و در سال ۱۲۸۸ قمری برابر با سال ۱۲۵۰ خورشیدی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی با هزینه‌ای برابر چهل هزار تومان به پول آن زمان ساخته شده‌است. سازنده این ساختمان حاج محمد رحیم شیرازی سازنده پل مشیر و کاروان‌سرای دالکی است که به روش استادانه‌ای دست به ساخت این ساختمان به روال معماری زندیه زده است. سازه‌های بکار رفته: سراسر سنگ و ساروج و تخته سنگ‌های بزرگ و کوچک در دیوار و کف شمار برج: دارای چهار برج می‌باشد مساحت: ۷۰۰۰مترمربع بازیربنایی برابر ۴۲۰۰مترمربع بلندی هربرج: ۱۲٫۷۰متر شمار اتاق‌ها: ۶۸ باب اتاق داراست این دژ تا دیرگاهی به عنوان زندان کاربری داشت و در اصل کاروانسرایی از دورهٔ قاجاریه است. در سال ۱۳۶۲ به شماره ۱۶۳۸ به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده‌است. این دژ دارای سنگرهای دیدبانی می‌باشد که در کانون شهر و برای رویارویی با دشمنان ساخته شده بود. معماری درونی راهرو کاروانسرای مشیرالملک معماری درونی راهرو کاروانسرای مشیرالملک کاروانسرای مشیرالملک رویهمرفته دارای ۶۸ باب اتاق و حجره بوده که به دلیل تغییر کاربری آن در دوره‌های بعدی، شمار اتاق‌ها کم یا زیاد شده‌اند. لرد کرزن سیاستمدار و کهن نگار انگلیسی که زمانی سراسر ایران را درنوردیده وبنا به گفته خود بیشتر کاروانسراهای ایران را از نزدیک تماشا کرده بود، دربارهٔ استواری و شکوه کاروانسرای برازجان چنین می‌نویسد: در میان همه آنهایی که من دیده بودم این کاروانسرا بهتر ساخته شده بود و بهتر هم مانده بود. نمای بیرونی این کاروانسرا در سال‌های اخیر مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته‌است. متن از ویکی‌پدیا اقتباس شده است.

کاروانسرای مشیرالملک در زمان ناصرالدین شاه قاجار و به دستور میرزا ابولحسن خان مشیرالملک، طی ۷ سال با هزینه‌ای معادل ۴۰ هزار تومان ساخته شد. معمار این بنا "حاج محمد رحیم شیرازی"، این کاروانسرا و یا به قول برازجانی‌ها "دژ" را به طرز ماهرانه‌ای به سبک معماری زندیه ساخته است

دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک مربوط به اوایل قاجاریه، به عنوان نماد اصلی شهر برازجان در میانه شهر واقع شده است. کاروانسرای مشیرالملک در سال 1250 شمسی به فرمان حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک ساخته شد و تا سال 1300 شمسی به عنوان کاروانسرا استفاده می ‌شد که به دلیل واقع شدن شهر برازجان بر سر راه تجارتی شیراز به بوشهر مکانی مناسب جهت استراحت کاروانیان بوده است. این بنا در زمان پهلوی تا حدود سال ۱۳۷۷ زندان بوده است. کاروانسرای مشیرالملک در سال 1362 به شماره 1638 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.

کاروانسرای مشیرالملک در ضلع شرقی میدان مرکزی شهر برازجان در استان بوشهر قرار دارد.این کاروانسرا در سال ۱۲۵۰ شمسی به فرمان حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک با هزینه‌ای معادل ۴۰ هزارتومان ساخته شد.معمار این ساختمان حاج محمد رحیم شیرازی سازنده پل مشیر و کاروانسرای دالکی است که به طرز ماهرانه‌ای اقدام به ساخت این بنا به سبک معماری زندیه کرده است.عمده مصالح تشکیل دهنده این کاروانسرا سنگ، گچ و ساروج است و در کف آن از تخته سنگ‌های بزرگ تراشیده شده، استفاده شده است.

قبلا تو زمان پهلوی به عنوان زندان تا اوایل انقلاب استفاده میشده و به نوعی تبعیدگاه واسه کسایی که تخلفات سنگین داشتن استفاده میشده و تا دو دهه پیش به عنوان زندان بود ولی الان دیگه به عنوان یه میراث فرهنگی و گردشگری استفاده میشه و برنامه های جنگ شادی و مراسمات مذهبی و مراسم اجرای موسیقی خواننده های کشور مورد استفاده میشه . سرافراز باشید

مکان تاریخی و دیدنی، متفاوت با کاروانسراهای شاه عباسی که زیاد ، فقط حیف که خیلی مورد توجه قرار نگرفته و به سمت خرابه پیش می ره، آنچه در ظاهر معلوم بود مدیریت کارآمدی بر سر این بنا وجود نداشت

زیبا است. فرصت بود بازدید کنید

در عصر قیام جنوب محل حضور نیروهای غضنفرالسلطنه برازجانی (والی برازجان)برای مبارزه با استعمارگران بریتانیایی بود .