HESAM ASHOORI
۶ ماه قبل
میمون دژ (یا میموندز)، یکی از مرموزترین و استراتژیکترین دژهای اسماعیلیان در منطقه الموت است که برخلاف قلعه الموت، هنوز بر سر مکان دقیق آن میان باستانشناسان بحث و گفتگو وجود دارد. این دژ نه تنها یک قلعه، بلکه برگی سرنوشتساز از تاریخ ایران است که سقوط آن، پایانی بر دوران طلایی حشاشین (اسماعیلیان) بود. ۱. داستانِ «آخرین پناهگاه» میموندژ در تاریخ به عنوان اقامتگاه رکنالدین خورشاه، آخرین رهبر اسماعیلیان الموت، شناخته میشود. زمانی که هولاکوخان مغول با سپاه عظیمش به الموت هجوم آورد، خورشاه به جای قلعه تسخیرناپذیر الموت، در میموندژ مستقر بود. محاصرهی این دژ توسط مغولها در سال ۶۵۴ هجری قمری، یکی از دراماتیکترین لحظات تاریخ است؛ جایی که خورشاه سرانجام تسلیم شد و این تسلیم، به معنای فروپاشی قدرت نظامی اسماعیلیان در ایران بود. ۲. داستانِ «دژِ ناپدید شده» (معمای مکان) برخلاف بسیاری از قلعهها که روی قلههای تیز ساخته شدهاند، مورخان (مانند عطاملک جوینی که خود در زمان تخریب حضور داشت) میموندژ را دژی توصیف کردهاند که در دلِ صخرههای عظیم و به صورت غار-قلعه ساخته شده بود. برخی محققان مانند «پیتر ویلی» معتقدند میموندژ همان غارهای شمسکلایه (نزدیک معلمکلایه) است که حفرههای تو در تو و آثار معماری در دل سنگ دارد. برخی دیگر آن را در بالای روستای «خشکهچال» و در کوه شاتان میدانند. این "گمشدن" در میان صخرهها، بخشی از جذابیت و رمز و راز میموندژ است؛ دژی که گویی طبیعت آن را در آغوش گرفته تا از گزند روزگار حفظ کند. ۳. داستانِ «قلعهای که با منجنیق لرزید» جوینی در کتاب خود مینویسد که میموندژ برخلاف قلعه الموت، در معرض دید و تیررسِ منجنیقهای مغول بود. مغولها با مشقت زیاد منجنیقهای خود را به ارتفاعات روبروی دژ بردند و چنان بارانی از سنگ بر پیکرهی صخرهای دژ ریختند که مدافعان راهی جز تسلیم نیافتند. باستانشناسان امروزی با بررسی زاویهی پرتاب سنگها و موقعیت صخرهها، سعی در کشف بقایای این نبردِ باستانی دارند. نکته مهم برای علاقهمندان به بازدید: اگر قصد دارید ردپای میموندژ را دنبال کنید، باید بدانید که این سفر بیشتر یک کوهنوردی و اکتشاف فنی است تا یک بازدید تفریحی ساده. مسیر شمسکلایه: دسترسی به غارها بدون تجهیزات سنگنوردی و راهنمای محلی خطرناک و تقریباً غیرممکن است. چشمانداز: حتی اگر به داخل غارها نروید، ایستادن در پای صخرههای عظیم شمسکلایه و تصور محاصرهی مغولها، لرزه بر اندام هر بینندهای میاندازد. اشتباه نگیرید: در خودِ شهر قزوین بنایی به نام «میمون قلعه» (نزدیک مقبره شاهزاده حسین) وجود دارد که مربوط به دوره آل بویه و سلجوقی است. اما «میمون دژ» مورد نظر ما، دژی کوهستانی در قلب منطقه الموت است.