نمازخانه پارک لاله، مسجدی دلنشین در منطقه ۶ تهران، خیابان کارگر شمالی. این مکان برای جوانان، خانوادهها و هر کسی که به دنبال آرامش در دل شهر میگردد، جایگاه ویژهای داره. در این منطقه که پر از پارک و فضای سبز است، مسجدهای سنتی مثل پارک لاله، نقطهای برای فرار از شلوغی روزمره میسازن. اگر میخوای یه جای صلحآمیز و دوستانه پیدا کنی، حتماً این نمازخانه رو امتحان کن؛ یه جای دلباز برای همه.
اطلاعات تماس و آدرس
استان تهران، تهران، منطقه ۶، خیابان کارگر شمالی، ایران
نمازخانه پارک لاله، که توسط معمار برجستهٔ کامران دیبا طراحی شده و در محلهٔ کشاورز تهران واقع شده، با دو مکعب بتنی بدون سقف و چرخیده در هم، فضایی ساده و مینیمال و در عین حال بسیار آرامشبخش و معنوی ایجاد کرده؛ این دو حجم، یکی در جهت ورودی و دیگری در جهت قبله، بهصورت هنرمندانهای بههم میپیوندند و با شکافهای عمودی، جهتگیری نمازگزاران را بهطور طبیعی هدایت میکنند. طراحی بیزرقوبرق، بدون تزئینات زیاد، حس خلوص و سادگی را بهجای شلوغی خیابان بهدست میآورد و با نور خورشید و باران، فضای داخلی را بهصورت طبیعی تطهیر میکند؛ همین ویژگیها باعث میشود که بازدیدکنندگان حس آرامش و سکوت را در دل شهر شلوغ تهران تجربه کنند. در حالی که اکثر بازدیدکنندگان از زیبایی معماری، سادگی و آرامش فضا لذت بردهاند، یک بازخورد منفی بهصورت طنزآمیز اشاره به دستشویی پارک فرح (لاله امروزی) کرده که کاربری مشابه توالت است، اما این نکته در کل تصویر کلی مثبت و دلنشین این نمازخانه تأثیری نداشت.
Arad qorbani
یک سال قبل
۵
مسجد روباز پارک لاله، طراحیشده توسط کامران دیبا، یکی از آثار برجسته معماری مدرن در تهران است که به خوبی مفهوم سادهگرایی و مینیمالیسم را در فضای شهری به نمایش میگذارد. این ساختمان از دو مکعب بتنی به هم چسبیده تشکیل شده که به شیوهای هنرمندانه و حسابشده در جهتهای مختلف چرخیدهاند. مکعب بیرونی در جهت ورودی قرار دارد و مکعب داخلی به سمت قبله چرخیده، که این طراحی به طور خودکار به نمازگزاران کمک میکند تا جهت قبله را تشخیص دهند.
این مسجد، با طراحی بیزرقوبرق و حجمی مینیمال، بهطور کلی توجه کمتری به تزئینات و جزئیات ظاهری دارد، و بیشتر بر روی فرمها و ساختار هندسی متمرکز شده است. این نوع طراحی که به شکل کعبه است، باعث میشود که فضا از هرگونه شلوغی و پیچیدگی دور باشد و در عین حال همچنان کارکرد خود را به خوبی ایفا کند.
یکی از ویژگیهای جالب در طراحی این فضا، نبود سقف است که به معنای واقعی باعث ارتباط بیواسطه با محیط بیرونی میشود. این ویژگی، فضایی آزاد و روباز ایجاد میکند که در آن نور خورشید و بارش باران میتوانند به داخل نفوذ کنند و فضا را به طور طبیعی تطهیر کنند. این طراحی باعث ایجاد یک تجربه منحصر به فرد میشود که به نوعی با مفاهیم طهور و تطهیر در بسیاری از ادیان همراستا است، هرچند که این ویژگی بیشتر به جنبههای معماری و طراحی فضا ارتباط دارد تا جنبههای مذهبی آن.
حوضچههای وضو و پیادهراهها که اطراف این مسجد قرار دارند، به خوبی در ترکیب با فضای سبز پارک لاله طراحی شدهاند و جزو اجزای هماهنگ معماری به شمار میآیند. این مسجد برخلاف بسیاری از ساختمانهای مذهبی دیگر، بیشتر بر روی سادگی و فرمهای هندسی تأکید دارد و کمتر به جزئیات زینتی پرداخته شده است. این طراحی، به نوعی فلسفهای ساده و در عین حال قدرتمند از فضاهای معنوی را ارائه میدهد که در آن، فرم و عملکرد به بهترین شکل با هم ترکیب شدهاند.
برگرفته از سایت هنر و معماری:
طرحِ محوطهی موزهی فرش توسط کامران دیبا انجام و مجموعهی آن عبارتست از حوضچههای وضو در دو نبش چهارراه و پیادهراه به موزه، نمازخانه، پلههای ورودی به موزهی فرش و در خاتمه، دروازهی ورود به پارک. نمازخانهی موزه فرش در سال 1357 خورشیدی ساخته شد. حجم نمازخانه از دو مکعب تودرتو تشکیل شده است. مکعب بیرونی در ابعاد 9×9 متر در راستای شرقی-غربی، و مکعب داخلی همسان با مکعب بیرونی در ابعاد 6×6 متر در راستای شمالشرقی-جنوبغربی (در راستای قبله) طراحی شده است. دیبا در مورد ایدهی اولیهی طرح میگوید:
فکر ایجاد این نمازخانه وقتی به ذهنم خطور کرد که دیدم کارگران ساختمان موزه و برخی از رهگذران در این محوطه نماز میگزارند، اما در جهت غلط. از روحانی یکی از مساجد محل خواستیم جهت قبله را تعیین کند. وقتی جهت درست تعیین شد به فکر ایجاد یک فضای خلوت افتادم که دور از هیاهوی خیابان برای نمازگزاران و همچون یک قبلهنمای درونگرای بزرگ باشد.
آنچه معمار درصدد خلق آن بود، مکانی مجزا از محیط پارک و مکانی معنوی و آرامشبخش جهت اقامهی نماز بود. از بهترین فرمهای خالصی که پتانسیل خلق چنین مکانی را دارد، فرم مکعبمربع است و این فرمی است که بهکرات در فضاهای مقدس سایر تمدنها و به خصوص در معماری مساجد جهان اسلام بهکار رفته است. دیبا این سازه را در دو پوسته طراحی کرد؛ پوستهی بیرونی مماس و مرتبط با پیادهراه موزه و پوستهی داخلی در جهت قبله است که با شکافی در این جهت، خطی عمودی میسازد که انتهای آن رو به آسمان است.
دیبا میگوید: «این فکر، از طراحی مسجد امام در میدان بزرگ اصفهان اقتباس شده که دروازهی ورودی اصلی آن در ضلع جنوبی میدان است و با چرخشی ملایم در راهرو، صحن مسجد را رو به قبله قرار میدهد.» در طرح نمازخانهی کامران دیبا، مکعب بیرونی به صورت حجمی مینیمال و بدون تزئین که تا حدودی فرم کعبه را القا مینماید، در هماهنگی کامل با مکعب درونی که به سمت قبله چرخیده و باعث سهولت در جهتیابی توسط نمازگزار میشود، طراحی شده است. دیبا در این طرح سعی داشته به وسیلهی دری کوتاه، با تجربهی بعد از ورود و ایجاد نوعی کنتراست، جلوهی بیشتری به ارتفاع این سازه بدهد. برای نشان دادن حس احترام و تواضع در این محوطه، او از تناولی خواست دو کفش برنزی ساخته و در جلوی در نصب کند. به قول یکی از معماران عرب، این ساختمان ساده و بیآلایش، خالصترین نمود محل عبادت مسلمین در جهان است. از طرفی دو شکاف تودرتو در بدنهی مکعبها در پیش روی فرد قرار دارد که این تنها روزنهای است که میتوان از میان آن به خارج از محیط مکعب نظر انداخت. با تدبیری هنرمندانه، مجسمهای فلزی، با نمادشناسی شیعه، بر میلهای به ارتفاع حدود 4 متر و با فاصلهای حدود 6 تا 7 متر از دیوار بیرونی مکعب اول و در امتدا دید فرد نمازگزار قرار گرفته است. این مجسمه نام ﷲ را نمایش میدهد که در نماز، آن هنگام که فرد میایستد و به مقابل مینگرد، نشانهای از اسم خداوند را در مقابل چشم خود مرور میکند. هنگامی که به فضای داخلی مکعب درونی نگاه میکنیم، درمییابیم که حجم نمازخانه درونگراست. چرخش یک مکعب در مکعبی دیگر، باعث پدید آمدن فضای حرکتی در میان جدارههای درونی مکعب بیرونی شده است. شاید این امر یادآور طواف خانهی خدا و یا رسیدن به اشراق در عرفان ایرانی باشد. از طرفی دیگر، فضای مابین دو مکعب، فضای حرکت و فضای داخل مکعب کوچکتر، فضای مکث و سکون است. مکث نیز آرامش میآورد و انسان را آمادهی نیایش میکند. فضای داخلی مورد بحث از چهار سو محصور بوده و تنها به سوی آسمان باز است. عدم وجود سقف باعث تابش مستقیم خورشید و بارش باران به درون نمازخانه میشود و این دو از عوامل تطهیر در بسیاری از ادیان و از جمله اسلام است.
در مجموع میتوان چنین بیان داشت که طرح نمازخانهی پارک لاله، یکی از طرحهای موفق در حیطهی فضاهای مقدس در جهان مدرن است. از طرفی باید یادآور شد که طرح دیبا شاید از معدود سازههایی باشد که در کمال خلوص و سادگی، دو گزینه را تجلی میبخشد: یکی ستایش مذهبی و دیگر، کالبدی مدرن به صورتی قدرتمند در مقیاسی کوچک.
این نمازخانه از دو مکعب بدون سقف و چرخیده در هم تشکیل شده. اولی در جهت مسیر ورودی و دومی در راستای قبله قرار گرفتهاند. احتمالا از چرخش مسجد شاه اصفهان ایده گرفته شده و در اواخر رواج بروتالیسم طراحی شده. دو حجم بتنی به زیبایی آسمان را قاب گرفته.
