قلعه ایرج

قلعه ایرج ورامین که با ابعاد حدود 1200 * 1400 متری بزرگترین قلعه خشت خام جهان است با قدمت احتمالی بیش از 1500 سال (مربوط به دوره ساسانی) از مهمترین بناهای تاریخی استان تهران و حتی ایران است اما متاسفانه کشاورزی و دامپروری در اطراف آن و عدم حفاظت باعث تخریب گسترده قلعه شده. Iraj Varamin Castle, which is about 1200*1400 meters, is the largest clay castle in the world, with a possible age of more than 1500 years (related to the Sassanid period), and is one of the most important historical monuments of Tehran province and even Iran.

قلعه ایرج، که به عنوان بزرگترین قلعه خشتی جهان شناخته می‌شود، یکی از باشکوه‌ترین و عظیم‌ترین آثار باستانی ایران در دشت ورامین و نزدیکی پیشوا است. این دژ نظامی که قدمت آن به دوران ساسانیان بازمی‌گردد، شاهکاری از مهندسی نظامی و شهرسازی دفاعی در ایران باستان محسوب می‌شود. تحلیل فنی و ابعاد شگفت‌آور این بنا به شرح زیر است: ۱. ابعاد و وسعت (فراتر از یک دژ معمولی) قلعه ایرج نه تنها یک قلعه، بلکه به اندازه یک شهر کوچک نظامی وسعت دارد: مساحت: این بنا در زمینی به وسعت حدود ۲۰۰ هکتار ساخته شده است. شکل هندسی: پلان قلعه به صورت یک مستطیل عظیم با ابعاد تقریبی ۱۲۰۰ در ۱۴۰۰ متر طراحی شده است. دیواره‌های غول‌آسا: دیواره‌های خشتی این قلعه در برخی نقاط تا ۱۵ متر ارتفاع و بیش از ۱۲ متر ضخامت داشته‌اند که نفوذ به آن را برای هر ارتش بیگانه غیرممکن می‌ساخته است. ۲. معماری نظامی و پادگان‌شهری ساختار قلعه ایرج با تمام قلاع نظامی متفاوت است: دژ طبقاتی: در دل دیوارهای قطور اطراف، راهروها و اتاق‌هایی در دو طبقه ساخته شده بود که محل استقرار هزاران سرباز و اسب‌هایشان بوده است. این یعنی دیوارها خود بخشی از فضای مسکونی و دفاعی بوده‌اند. برج‌های دیده‌بانی: قلعه دارای ۱۴۸ برج دیده‌بانی بوده که در فواصل منظم در طول دیوارها قرار داشتند تا تسلط کامل بر دشت ورامین را فراهم کنند. خندق: در گذشته دورتادور این حصار عظیم، خندق عمیقی وجود داشته که با آب پر می‌شده تا مانع نزدیکی منجنیق‌ها و سربازان دشمن به دیوارها شود. ۳. مصالح و ایستایی خشت و چینه: تمام این سازه عظیم از خشت خام و چینه (گل ورز داده شده) ساخته شده است. ماندگاری این دیوارها پس از ۱۵۰۰ سال در برابر باد و باران، نشان‌دهنده کیفیت فوق‌العاده خاک و مهندسی ساخت در دوره ساسانی است. تامین آب: در داخل قلعه بقایای سیستم‌های انتقال آب دیده می‌شود که احتمالا آب را از قنات‌های اطراف به داخل دژ هدایت می‌کرده تا در زمان محاصره، ساکنان با کمبود آب مواجه نشوند. ۴. اهمیت تاریخی و افسانه‌ها نام قلعه: نام این قلعه به «ایرج»، فرزند فریدون در شاهنامه نسبت داده می‌شود که نشان از ریشه‌های عمیق اساطیری این منطقه در باورهای مردم دارد. کاربری: باستان‌شناسان معتقدند اینجا یک «پادگان‌شهر» استراتژیک برای حفاظت از مرزهای شرقی پایتخت ساسانیان (ری باستان) در برابر هجوم قبایل بیابان‌گرد بوده است. مختصات بازدید: موقعیت: استان تهران، شهرستان پیشوا، روستای عسگرآباد (در مسیر ورامین به پیشوا). وضعیت: این بنا در سال ۱۳۸۲ به شماره ۹۸۳۵ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. متاسفانه به دلیل فعالیت‌های کشاورزی در داخل محوطه، بخش‌هایی از دیواره‌ها آسیب دیده است.

بزرگرترین قلعه خشتی جهان هست ولی افسوس که وسطش کشاورزی می کنند و با لودر بخشی از دیوار رو تخریب کردند

وقتی داخل قلعه میشی همه کشاورزی میکنند و حد اقل فکر می‌کنی به 500سال پیش برگشتی حس خوبی داره

قلعه ایرج یا قلعه گبری، از بزرگترین و پر وسعت ترین دژهای باستانی ایران در منطقه ورامین واقع شده است.

رسیدگی خیلی ضعیفه

قلعه ایرج دژی باستانی مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان ورامین، دهستان بهنام و و در نزدیکی روستای عسگرآباد عباسی (ضلع شمالی بزرگراه ورامین-تهران) جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۸۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱] قلعه ایرج به عنوان بزرگترین قلعه خشت خام در جهان، شناخته می‌شود. توضیحات ویکی پدیا

قلعهٔ گبری در جنوب شرقی شهر ری در شهرک علائین و محلی به همین نام واقع شده‌است و از جمله بناهای قدیمی است که قدمت آن به ۲۰۰۰ سال پیش می‌رسد. این قلعه که مساحتی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع دارد در دورهٔ ساسانیان ساخته شده‌است. برج و باروهای این قلعه در طی قرن‌ها به دلیل فرسایش تخریب شده و امروز تنها دیوارهای طولانی و مرتفع از خشت و گل بر جا مانده‌است. پیش از انقلاب، از این قلعه به عنوان کارخانه باروت سازی استفاده می‌شد و پس از مرگ صاحب آن، این قلعه در اختیار آستان عبدالعظیم قرار گرفت.

قلعهٔ گبری در جنوب شرقی شهر ری در شهرک علائین و محلی به همین نام واقع شده‌است و از جمله بناهای قدیمی است که قدمت آن به ۲۰۰۰ سال پیش می‌رسد. این قلعه که مساحتی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع دارد در دورهٔ ساسانیان ساخته شده‌است. برج و باروهای این قلعه در طی قرن‌ها به دلیل فرسایش تخریب شده و امروز تنها دیوارهای طولانی و مرتفع از خشت و گل بر جا مانده‌است. پیش از انقلاب، از این قلعه به عنوان کارخانه باروت سازی استفاده می‌شد و پس از مرگ صاحب آن، این قلعه در اختیار آستان عبدالعظیم قرار گرفت. قلعهٔ گبری دورنمای قلعه گبری ری نام قلعهٔ گبری کشور ایران استان تهران شهرستان ری اطلاعات اثر کاربری کارخانه باروت سازی کاربری کنونی انبار دیرینگی ساسانی مالک فعلی اثر آستان عبدالعظیم اطلاعات ثبتی شمارهٔ ثبت ۱۹۸۲ تاریخ ثبت ملی ۵ اسفند ۱۳۷۶ از آن‌جا که فضای داخلی قلعه از اهمیت چندانی برخوردار نیست و به جهت مرتفع بودن دیوارها و قرار گرفتن این قلعه بر روی تپه، اکنون از آن به عنوان انبار استفاده می‌شود.[۱] مردآویج زیاری، بنیانگذار سلسله آل زیار (مرگ ۳۱۳ خورشیدی)، در این مکان دفن شده‌است

قلعه ایرج یکی از کم‌مانندترین دژهای خشتی جهان است و با ارتفاع ۵۰ فوت با گسترده ۲۰۰ هکتار در دوران ساسانی ساخته شده اما به علت نگهداری نکردن و تخریب توسط افراد سودجو (کندن با لودر به بهانهٔ تعریض جاده‌های اطراف قلعه یا حفر استخر) به شدت آسیب دیده‌است. ژان دیولافوا و کلایس، باستان‌شناسان اروپایی در این باره تحقیق کرده‌اند و کلایس در مورد قلعه ایرج آورده‌است که درازای شمالی - جنوبی قلعه ایرج ۱۲۱۴ متر و پهنای خاوری - باختری آن ۱۱۵۰ متر است که با هیچ‌یک از قلعه‌های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست. به باور برخی، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در وندیداد نام آن آمده‌است. اعتماد السلطنه  در کتاب مرآت البلدان و جرج کرزن در سفرنامه‌اش قلعهٔ چهارگوش ایرج را با دژ وارنا که در اوستا آمده‌است برابر دانسته‌اند. چهاردهمین کشور با نزهت که من اهورا مزدا آفریدم وارنای چهارگوش است، زادگاه فریدون، قاتل اژدی هاک. — وندیداد، اوستا همچنین چون ایرج نام فرزند فریدون بوده‌است احتمال این که قلعه ایرج همان وارنا باشد زیاداست. ویژگیهای معماری: ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است. در چهار سوی این دژ، دروازه‌هایی برای فراهم ساختن امکان درون‌نشد و برون‌نرفت از آن ساخته شده‌است. امروزه از چهار دروازه آن، تنها دروازه اصلی باقی‌مانده‌است. تنها دیوار دارای پهنایی نزدیک به ۱۷ تا ۲۲ متر و بیشترین بلندای آن ۱۶ متر است. نمای بیرونی دیوار در چهارسو ۱۴۶ برج و نیم دایره ای دارد که میان بازه هر دو برج با چهار تاق‌نما تزئین شده که این تاق‌نما در برخی بخش‌ها به گونه دو سطحی است. مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است و به بزرگترین قلعه خشتی و گلی دفاعی ایران معروف است. درون دیوارهای کلفت دژ ایرج راهروهایی پیش‌بینی شده که برجک‌های دیده‌بانی را به هم پیوند می‌داده‌است. ملات دیوارها از خشت و آجر است. در پهنه بیرونی دژ نیز سنگرهایی قرار دارد.

قلعه ایرج دژی باستانی است که در ضلع شمالی بزرگراه شهدای پرواز شهرستان ورامین و در نزدیکی روستای عسگرآباد عباسی قرار دارد. این قلعه به عنوان بزرگترین قلعه خشت خام در استان تهران، ایران و جهان شناخته می‌شود. این قلعه در محل بیشتر با نام قلعه گبری شناخته میشود که گبر به معنای بزرگ می باشد.

مانند این قلعه دیگر ساخته نخواهد شد، همین امروزه هم بسیاری از زیبایی‌های پیشین خود را از دست داده است، هِی از ما گفتن و هِی از برخی‌ها خود را به بیراهه زدن...

این قلعه بزرگترین قلعه خشتی نظامی جهان و بی شک یکی از زیباترین و منحصر به فرد ترین آن ها است،قلعه ای زیبا مربوط به دوره ساسانی، البته آثار کشف شده از این قلعه کهنسال و شگرف دارای قدمتی بیش از ۳ هزار سال هستند و این آثار فرضیه بازسازی و مرمت قلعه در دوره ساسانی را قوت بخشیده است

قلعه ای تاریخی که هیچ رسیدگی به اون نمیشه. واقعا اگر به این قلعه و دیگر اماکن تاریخی در در سطح شهر ورامین هست رسیدگی میکردند الان ورامین یکی از قطب های گردشکری تاریخی در ایران بود

قلعه ای تاریخی با چندهزار سال قدمت، بادیوارهای بسیارپهن و باارتفاع زیاد شماهموطنان عزیز را به دیدن ورامین و این مکان دعوت مینماییم.

از خود قلعه که چیز زیادی نمونده جز دیواره های با ارتفاع کم ولی مشخصه قلعه بزرگیه. زیاد برای رفتن امنیت نداره به نظرم

قلعه ایرج یک دژ دوران ساسانی و بزرگترین دژ خشت خام جهان وبا مساحتی حدود دویست هکتاراست که اکنون تبدیل شده به محل کشت کاهو و کلم

قلعه ایرج یکی از کم‌مانندترین دژهای خشتی جهان است و با ارتفاع ۵۰ فوت با گسترده ۲۰۰ هکتار در دوران ساسانی ساخته شده اما به علت نگهداری نکردن و تخریب توسط افراد سودجو به شدت آسیب دیده‌است. ژان دیولافوا و کلایس، باستان‌شناسان اروپایی در این باره تحقیق کرده‌اند و کلایس در مورد قلعه ایرج آورده‌است که درازای شمالی - جنوبی قلعه ایرج ۱۲۱۴ متر و پهنای خاوری - باختری آن ۱۱۵۰ متر است که با هیچ‌یک از قلعه‌های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست. به باور برخی، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در وندیداد نام آن آمده‌است. اعتمادالسلطنه در کتاب مرآت البلدان و جرج کرزن در سفرنامه اش قلعهٔ چهارگوش ایرج را با دژ وارنا که در اوستا آمده‌است برابر دانسته‌اند. چهاردهمین کشور با نزهت که من اهورا مزدا آفریدم وارنای چهارگوش است، زادگاه فریدون، قاتل اژدی هاک. — وندیداد، اوستا ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است. در چهار سوی این دژ، دروازه‌هایی برای فراهم ساختن امکان درون‌نشد و برون‌نرفت از آن ساخته شده‌است. امروزه از چهار دروازه آن، تنها دروازه اصلی باقی‌مانده‌است. تنها دیوار دارای پهنایی نزدیک به ۱۷ تا ۲۲ متر و بیشترین بلندای آن ۱۶ متر است. نمای بیرونی دیوار در چهارسو ۱۴۶ برج و نیم دایره ای دارد که میان بازه هر دو برج با چهار تاق‌نما تزئین شده که این تاق‌نما در برخی بخش‌ها به گونه دو سطحی است. مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است و به بزرگترین قلعه خشتی و گلی دفاعی ایران معروف است. درون دیوارهای کلفت دژ ایرج راهروهایی پیش‌بینی شده که برجک‌های دیده‌بانی را به هم پیوند می‌داده‌است. ملات دیوارها از خشت و آجر است. در پهنه بیرونی دژ نیز سنگرهایی قرار دارد.

ورامین خیلی جاهای تاریخی قشنگی داره که این قلعه نیز جزئی از این بناهای زیبای تاریخی است

یک قلعه خشتی عظیم که فقط دیواره های آن باقیمانده و الان مردم محلی داخلش کشاورزی میکنن.