قمش مومنان (چوقابفون)

قمش‌های دزفول یکی از قدیمی‌ترین و شگفت‌انگیزترین سیستم‌های آبرسانی در ایران هستن. این سیستم‌های آبرسانی خاص از دوران ساسانی تا سالها پیش آب رودخانه دز رو به بافت تاریخی و خانه‌های شهر هدایت می‌کردن. معماریشون ترکیبی از هوش مهندسی و زیبایی سنتی دزفوله. وقتی وارد کوچه‌های قدیمی می‌شی و صدای جریان آب قمش‌ها رو می‌شنوی، حس زنده بودن تاریخ رو تجربه می‌کنی. بازدید از اینجا فقط دیدن یک سازه نیست، لمس زندگی گذشته مردمه. توی گرمای زیاد هم چون این قمش ها از زیر خونه ها رو به هم متصل میکرده افراد میتونستن بجای رفتن به داخل کوچه و گرمای وحشتناک از قمش ها به خونه های هم رفت و آمد کنن…

بسیار زیبا. در محله‌ای قدیمی با مردمی خونگرم. اولین جایی بود که در بدو ورود به دزفول ازش بازدید کردیم. حتما توصیه می‌کنم ببینید.

قمش مومنان (چوقابفون)، یکی از شگفت‌انگیزترین و مخفی‌ترین جاهای دیدنی دزفول است که شما را به سفری در اعماق زمین و قلب تاریخ می‌برد. در گویش دزفولی، به قنات و مجاری آبرسانی زیرزمینی که مستقیماً از رودخانه تغذیه می‌شوند، «قُمِش» می‌گویند. این اثر که قدمت لایه‌های اولیه آن به دوره ساسانیان باز می‌گردد، شاهکاری از مهندسی آب در ایران باستان است. در ادامه، ویژگی‌های برجسته این قنات تاریخی را بررسی می‌کنیم: ۱. وجه تسمیه (چرا چوقابفون؟) نام این قمش از دو روایت گرفته شده است: کارگاه‌های بافت چوقا: در گذشته در اطراف ورودی این قنات، کارگاه‌های بافت «چوقا» (لباس سنتی مردان بختیاری) وجود داشته است. نام متولی: روایت دیگر این است که نام آن از «صادق‌قلی چوقابافان»، متولی مسجدی که در نزدیکی این قمش قرار دارد، گرفته شده است. ۲. معماری و ساختار (سفر به عمق ۲۰ متری) برای رسیدن به جریان آب زیرزمینی، باید از یک ورودی مخصوص به نام «سَربِطاق» عبور کنید: ۷۴ پله به اعماق زمین: با پایین رفتن از حدود ۷۴ پله آجری و سنگی، به عمق ۲۰ متری زمین می‌رسید؛ جایی که دمای هوا به طرز معجزه‌آسایی خنک و مطبوع است (حتی در تابستان‌های ۵۰ درجه دزفول). نورپردازی و فضا: مسیر داخل قمش با نورپردازی‌های رنگارنگ (رنگین‌کمانی) تزیین شده و در طول مسیر، ماکت‌هایی با لباس‌های محلی دزفولی قرار داده شده که نحوه زندگی و سقایی (حمل آب) در گذشته را به نمایش می‌گذارند. ۳. تاریخچه و بازسازی (همت مردمی) این قمش در طول جنگ تحمیلی به عنوان پناهگاه استفاده می‌شد، اما پس از اصابت موشک به مسجد مجاور، آوار و خاک‌ها به درون آن ریخته و برای سال‌ها مسدود شد. احیای شخصی: در سال‌های اخیر، یکی از اهالی دزفول به نام «سعید قلیان» با هزینه‌ی شخصی و همت والای خود، ۳۰۰ متر از این قنات را لایروبی و بازسازی کرد تا امروز گردشگران بتوانند از این گنجینه پنهان بازدید کنند. ۴. کارکرد حیاتی در گذشته، قمش مومنان نه تنها آب آشامیدنی بخشی از محله‌های قدیم دزفول را تأمین می‌کرد، بلکه آب را تا چندین کیلومتر دورتر هدایت می‌کرد تا حدود ۱۲۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی خارج از شهر را سیراب کند. یک تجربه خاص: قدم زدن در دالان‌های سنگی قمش مومنان، در حالی که صدای جریان آب رودخانه دز در اعماق زمین به گوش می‌رسد، حس آرامش و شکوهِ تلاشِ گذشتگان برایِ بقا را تداعی می‌کند.

قصه آب یکی از شگفتی‌های قمش برای من زمین‌شناسی و بافت خاک و سنشه و تصور اینکه چطور اینجا رو با ابزارهای سنتی دست‌کند انجام دادن تا آب رو هدایت کنن.

قنات رودخانه‌اى (قُمِيش) یكى از راههاى بهره‌بری از آب هاى زير زمينى ايجاد قنات است. مهندسى ساخت قنات به نظر ساده مى‌رسد اما ايجاد آن بسيار دشوار است. مقنى‌ها بستری در دل زمین را به صورت کانالی زیر زمینی حفر می‌کنند. مسیر دسترسی به اين کانال از طريق چاه‌هایی عمودى است كه به نام «ميل قنات» مشهورند. به نظر مى رسد كه مهندسين ساسانى در محوطه باستانى گندى شاپور از قنات رودخانه‌اى براى آبرسانی و بهره‌برى از آب رودخانه استفاده نموده‌اند. اين گونه قنات در گويش محلى به «قُمِيش» معروف است. براى ايجاد آن ابتدا سازه‌اى معمارى و مستحكم در مسير آب رودخانه حفر شده است. اين بخش داراى شيبى ملايم و حلزونى است كه شتاب بيشترى به جريان آب ببخشد. آب در كانالى زيرزمينى كه در ساختار كنگلومرايى زمين حفر شده است، جريان مى‌يابد. در طى مسير بيش از ١٠٠ ميل قنات براى دسترسى به كانال زيرزمينى ساخته شده است. در نهايت با حساب شيب زمين در فاصله حدوداً ١٨ كيلومترى از ورودى قنات، آب به سطح زمين رسيده و در كانال هاى روباز هدايت مى‌شده است. اين شيوه معمارى بسيار دقيق بوده و از مهندسى فيزيك با قواعد رياضى پیچيده در ساخت آن استفاده شده است.

بهمن ۱۳۰۴ رفتم خوب بود ورودیش هم ۴۰ تومن بود

هفتاد تا پله داره ولی می‌ارزه. .

مکانی بسیار زیبا و دیدنی

That was Great 👍