گنبد طلا زیارتگاه در مشهد، منطقه ثامن، یکی از مکانهای مقدس و پرطرفدار برای زائران و گردشگران است. این زیارتگاه با معماری زیبا و فضای آرام، جایگاه ویژهای در دل محلی که در قلب خراسان رضوی قرار دارد، پیدا کرده است. برای کسانی که به دنبال لحظاتی معنوی و آرامش در دل شهر بزرگ مشهد هستند، گنبد طلا گزینهی عالیی است. اگر میخواهید تجربهی روحانی واقعی داشته باشید، حتماً به این مکان بروید و لحظاتی فراموشنشدنی را در کنار دیگر زائران سپری کنید.
گنبد طلای حرم امام رضا، که در حرم مطهر مشهد و محله حرم مطهر رضوی قرار دارد، با ارتفاع ۳۱ متر و قطر ۴۲ متر و پوشش طلاییاش که حدود ۷۲ کیلوگرم طلا میگیرد، یکی از نمادهای باشکوه و مقدس شهر است؛ زائران و گردشگران از زیبایی و درخشش آن در روز و شب، نورپردازیهای شبانه و کتیبههای قرآنی در اطرافش لذت میبرند، در حالی که برخی از بازدیدکنندگان بهصورت خودمانی دربارهٔ روحانیت و معنویت خاصی که در این فضا حس میکنند، میگویند، و حتی برخی بهنقاشیهای داخلی و تاریخچهٔ طولانی گنبد اشاره میکنند؛ در مجموع، همهٔ نظرات نشان میدهند که این گنبد نهتنها یک اثر معماری و تاریخی بلکه یک نقطهٔ مهم زیارتی و روحانی است
حاج مجید (مجید بيرجند)
تاریخ ویرایش: یک سال قبل
۵
گنبد طلای حرم امام رضا (ع) یکی از نمادهای مشهور و باشکوه شهر مشهد و یکی از مهمترین عناصر معماری حرم مطهر امام رضا (ع) است. این گنبد طلایی بر فراز مرقد مطهر امام رضا (ع) قرار دارد و به عنوان یکی از زیباترین و مقدسترین بناهای مذهبی در جهان اسلام شناخته میشود.
### تاریخچه گنبد طلای حرم امام رضا (ع):
- **ساخت اولیه**: اولین گنبد بر روی مرقد امام رضا (ع) در قرن سوم هجری قمری و در زمان حکومت طاهریان ساخته شد. این گنبد ابتدا از آجر و به شکل ساده بود.
- **تذهیب و طلاکاری**: در دورههای بعدی، به ویژه در زمان حکومت سلطان محمد خدابنده (الجایتو) در قرن هشتم هجری قمری، گنبد با کاشیهای فیروزهای تزیین شد. سپس در دوره صفویه، به ویژه در زمان شاه طهماسب اول، گنبد با طلا پوشانده شد و به شکل امروزی درآمد.
- **بازسازیها**: در طول تاریخ، گنبد طلای حرم امام رضا (ع) چندین بار بازسازی و مرمت شده است. آخرین بازسازیهای عمده در دوره قاجار و پس از آن در دوره پهلوی انجام شده است.
### مشخصات معماری گنبد طلای حرم امام رضا (ع):
- **ارتفاع**: گنبد طلای حرم امام رضا (ع) حدود ۳۱ متر ارتفاع دارد.
- **قطر**: قطر گنبد حدود ۴۲ متر است.
- **پوشش طلایی**: گنبد با هزاران قطعه طلای خالص پوشانده شده است که در نور خورشید درخشش خاصی دارد. این پوشش طلایی نمادی از عظمت و شکوه حرم امام رضا (ع) است.
- **معماری اسلامی**: گنبد به سبک معماری اسلامی و با استفاده از عناصر تزیینی مانند کتیبههای قرآنی، نقوش اسلیمی و هندسی تزیین شده است.
### اهمیت گنبد طلای حرم امام رضا (ع):
- **نماد مذهبی**: گنبد طلای حرم امام رضا (ع) به عنوان نمادی از تشیع و اسلام در ایران و جهان شناخته میشود.
- **جاذبه زیارتی**: این گنبد یکی از مهمترین جاذبههای زیارتی برای میلیونها زائر است که هر ساله از سراسر جهان به مشهد سفر میکنند.
- **هنر و معماری**: گنبد طلای حرم امام رضا (ع) نمونهای برجسته از هنر و معماری اسلامی است که تلفیقی از زیبایی، عظمت و معنویت را به نمایش میگذارد.
### نکات جالب درباره گنبد طلای حرم امام رضا (ع):
- **نورپردازی**: در شبها، گنبد طلای حرم امام رضا (ع) با نورپردازی خاصی روشن میشود که زیبایی آن را دوچندان میکند.
- **تزیینات داخلی**: داخل گنبد نیز با نقوش و تزیینات اسلامی، از جمله آیات قرآنی و نقوش اسلیمی، آراسته شده است.
- **مراسم خاص**: در مناسبتهای مذهبی، گنبد طلای حرم امام رضا (ع) با چراغها و پرچمهای خاص تزیین میشود و مراسم خاصی در اطراف آن برگزار میشود.
گنبد طلای حرم امام رضا (ع) نه تنها یک بنای مذهبی، بلکه نمادی از تاریخ، فرهنگ و هنر ایران و اسلام است که هر ساله میلیونها زائر و گردشگر را به خود جذب میکند.
فقط تنها چیزی که می تونم بگم عشق هست. باید عاشق بود و با چشم درون دید
وگرنه چشم ها ما فقط گنبد و طلاش را می بیند
در مورد خادماش باید بگم بعضی هاشون باید دورهای مهمان نواز و زائر نوازی یاد بگیرند
چرا خیلی از زائران امام رضا ع از راه دور میاند و جانی و خلاف کار نیستند
گنبد حرم دو پوستهای است. پوستهٔ درونی (آهیانه) که از درون حرم دیده میشود قدیمیترین پوسته است و بهروایتی پیش از خاکسپاری علی بن موسیالرضا موجود بوده و در اواخر سده نهم بر روی آن پوستهٔ بیرونی (خود) که گنبد طلایی کنونی است را ساختند. ارتفاع آن تا زیر نقطهٔ مرکزی حدود ۱۹ متر و تا بالای طوق گنبد ۳۱ متر است.
گنبد دارای دو پوشش است که در بالای ضریح قرار دارند: پوشش اول گنبد، گنبدخانهٔ حرم است که از طاقی تاژ و مقرنسکاری شده تشکیل شده و به آن قبّه میگویند و پوشش دوم بر فراز آن است که به آن گنبد گفته میشود. اختلاف این دو پوشش، فضایی خالی به ارتفاع ۱۳ متر است. سنگینی گنبد بر دیوارهای تالار است که ضخامت آن حدود ۲٫۹ متر است. ارتفاع قبه از کف حرم ۱۸٫۸۰ متر و تا انتهای گنبد (راس گنبد) حدود ۳۱٫۲۰ متر است. محیط دور گنبد از سطح خارجی آن ۴۲٫۱۰ متر و ارتفاع آن تا نیزه گنبد برابر ۱۶٫۴۰ متر و ارتفاع سر طوق گنبد ۳٫۵ متر است. از ابتدای گنبد تا شروع انحنای گنبد ۴٫۷۹ متر است. گنبد ابتدا با آجرهای زردرنگ ایرانی ساخته شده بود و پس از آن با کاشی تزیین یافت. در سال ۹۳۲ ه.ق شاه طهماسب صفوی بدون آن که در اصل بنای گنبد تغییراتی ایجاد کند برای نخستین بار گنبد را با خشتهای طلا آراست. او نخست کاشیهای گنبد را برچید و پس از آن روی گنبد را ورقههای مسی که رویه طلا داشت زراندود کرد و همچنین گلدسته کنار گنبد را نیز به طلا آراسته نمود.
در تاریخ آمده که مأمون پس از مرگ هارون و دفن وی در بقعهٔ هارونی بر فراز آن بقعه قبهای ساخت. بهاعتقاد برخی مورخین آن قبه بر اثر حوادثی مانند حملهٔ سبکتکین در اواخر قرن چهارم ه.ق با آسیب به حرم تخریب و پس از آن سلطان محمود غزنوی در سال ۴۰۰ ه.ق به بازسازی حرم و ایجاد قبهای بر فراز مدفن اقدام کرد.وزیر سلطان سنجر سلجوقی فردی به نام شرفالدین ابوطاهر قمیبود که ضمن تغییر در روضهٔ منوره و کاشیکاری آن اقدام به احداث گنبد بر فراز قبه نمود که بعد از گذشت حدود ۹۰۰ سال هنوز پابرجاست. در زیر کتیبهٔ دور گنبد، دو جمله از سازندگان گنبد آمدهاست که نشان میدهد کمالالدین یزدی کاشیکار گنبد و علیرضا عباسی خطاط کتیبهٔ دور گنبد بودهاند. در سال ۹۹۷ ه.ق در زمان فتنهٔ ازبکها، عبدالمومن خان ضمن تاراج آستان قدس، طلای گنبد و گلدستهٔ آن را بهغارت برد. پس از این حادثه، شاه عباس صفوی در سال ۱۰۱۰ ه.ق پیاده از اصفهان به مشهد سفر کرد و دستور طلاکاری دوبارهٔ گنبد را صادر کرد. این کار در سال ۱۰۱۶ ه.ق پایان یافت. در سال ۱۰۸۴ ه.ق زلزلهٔ شدیدی رخ داد که باعث ایجاد ترک در قسمت خارجی گنبد شد و تعدادی از خشتهای طلای آن ریخت. پس از آن به فرمان شاه سلیمان صفوی گنبد تعمیر و دوباره طلاکاری شد. جریان این طلاکاری در چهار ترنج دور گنبد توسط محمدرضا امامی خوشنویس آن زمان نوشته شدهاست.تاریخ این کتیبه ۱۰۸۶ ه.ق را نشان میدهد.در سال ۱۳۳۰ ه.ق گنبد توسط روسها به توپ بسته شد که اکنون هم از درون گنبد جای اصابت گلولهها قابل رویت است؛ پس از آن نیرالدوله والی خراسان به تعمیر این خرابیها پرداخت. در سال ۱۳۵۹ آخرین طلاکاری گنبد به پایان رسید.در میانهٔ کتیبهٔ دورادور گنبد، بر لوحهای، سال طلاکاری و تعمیر گنبد سال ۱۴۰۰ ه.ق گزارش شدهاست.
بنا بر نقل كتب تاريخى، نخستين گنبد بر فراز مزار قدسى حضرت امام رضا عليهالسلام، به فرمان سلطان سنجر سلجوقى (511 ـ 552 ق) و به كوشش وزير وى، شرفالدين قمى ساخته شد. درآن هنگام گنبد با كاشى آذين گرديده بود. گنبد آغازين همان است كه اينك از داخل حرم مطهر ديده مىشود و سطح مقعّر و مقرنس آينه كارى آن پيداست. بنا براين سقف درونى حرم مطهر به حدود هست قرن پيش بازمىگردد.
در دوران شاه طهماسب صفوى، پس از جمع آورى خشتهاى كاشى، گنبدى با خشتهاى طلا بر فراز گنبد پيشين بنا شد. اين همان گنبدى است كه امروزه در نماى بيرونى به چشم مىآيد. در شورش ازبكها، خشتهاى طلاى گنبد به چپاول رفت.
گفتنى است كه مساحت گنبد مطهر امام رضا عليهالسلام حدود ٨٥٠ متر مربع بوده كه از دو بخش ساقه و گنبد تشكيل مىگردد. اين گنبد با سيزده هزار و يكصد خشت طلا پوشيده و آذين گرديده شده است.
ابعاد گنبد به اين شرح است:
ارتفاع از كف حرم تا زير سقف گنبد درونى 8/18 متر
ارتفاع از كف حرم تا بالاى گنبد طلاى بيرونى 20/31 متر
ارتفاع از اوّل طلاكارى تا تيزه گنبد 40/16 متر
ارتفاع سر طوق گنبد 50/3 متر
محيط خارجى 10/42 متر
