مسجد تاريخانه

با اینکه ساعت کاری نوشته شده بود از هشت و نیم صبح،ولی من راس هشت و نیم مراجعه کردم و درب مسجد بسته بود.با شماره تلفن ناخوانایی که پایین تابلوی سر در ورودی مسجد نوشته شده بود و در شان این بنای تاریخی نبود تماس گرفتم که کسی جواب نداد.خیلی شوق دیدن یکی از قدیمی ترین مسجدهای ایران رو داشتم که میسر نشد...

شهریور ۴۰۳ رفتیم. ساعت بازدید را زده بود: نه تا دوازده و نیم پنج تا هفت و نیم پنج و نیم رفتیم و بسته بود .. فرداش ده صبح رفتیم درش باز بود و هیچ کس نبود. بازدید کردیم و برگشتیم. اون ته مونده های کم اولیه و مرمت نشده جذابتره و حس بهتری میده. یادگاری های پنجاه سال پیش هم بر روی دیوارهاش نمایانه. یه ساختمون چند طبقه هم کنارش در حال ساختن فکر نکنم ثبت جهانی بشه. تابلو راهنما هم نیاز به تعویض داره. نفهمیدم چرا یه مسجد دقیقاً اومدن چسبیده به این جای تاریخی ساختند. مناره هم کلا درش قفل بود. دامغان شهر جالبیه اصلا فکر نمی کردم اینهمه بنای تاریخی درون خودش داشته باشه. ولی انگار اهمیتی برای مسولان شهر نداره این موضوع. چون اکثرا درشون بسته بود و به حال خود رها . میشد از اینهمه جای تاریخی یه شهر جذاب گردشگری ایجاد کرد حیف. اون حصار تاریخی هم مسیرش خاکی و بد بود و وسط راه برگشتم.

به یقین می‌‌توان «تاریخانه» را که در جنوب شرقی این شهرستان قرار گرفته است، به‌عنوان یکی از عبادتگاه‌های باشکوه و ارزشمند ایران قدیم معرفی کرد که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، مهم‌ترین و قدیمی‌ترین عمارت در شهرستان دامغان است. متاسفانه در عصر حاضر تنها بنایی متروکه و صد افسوس ساختمانی مخروبه را شاهد هستیم که دارای ۲۶ ستون دایره‌ای شکل با ارتفاعی نزدیک به ۶ متر از زمین تا پشت بام است که آن را به «چهل ستون» می‌خوانند. نکته‌ جالب در مورد این بنای تاریخی، قدمت آن است که طی پژوهش‌های انجام شده توسط اداره‌ کل باستان‌شناسی، به نظر می‌رسد بنای نخستین آن آتشکده‌ای بوده است که با الگوبرداری از ساختمان‌های دوران حکومت ساسانیان، احداث شده و در قرن دوم هجری قمری، زمانی که اعراب مسلمان بر ایران تسلط یافتند، تغییر کاربری داده و به مسجد تبدیل شد. در مورد وجه تسمیه این بنا به تاریخانه، به نظر می‌رسد که «تاری» به‌معنای «خدا» است. بنابراین پس از آنکه این اثر تاریخی به مسجد تغییر یافت، به «ناری خانه» و پس از آن نیز به «تاریخانه» شهرت یافت.این مسجد در پانزدهم دی ماه سال ۱۳۱۰ به شماره‌ی ثبت ۸۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

🕌 مسجد تاریخانه دامغان؛ میراثی کهن بر بنیاد‌های کهن‌تر مسجد تاریخانه دامغان، یکی از قدیمی‌ترین مساجد ایران و از نخستین نمونه‌های معماری اسلامی است که قدمتش به بیش از ۱۳۵۰ سال پیش یعنی اوایل قرن اول هجری قمری بازمی‌گردد. این مسجد در شهرستان دامغان استان سمنان واقع شده و به‌عنوان نمادی از گذار فرهنگی و دینی در ایران شناخته می‌شود. 📜 تاریخی که پیش از اسلام آغاز شد بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی و تاریخی، مسجد تاریخانه بر پایه‌های بنایی مذهبی و پرستشگاهی پیش از اسلام ساخته شده است. این واقعیت نشان‌دهنده استمرار اهمیت معنوی و مذهبی این مکان در طول قرون و اعصار مختلف است و نمایانگر تلاقی فرهنگ‌های ایرانی با اسلام در اوایل دوره اسلامی است. ✨ ویژگی‌ها و اهمیت تاریخی: سازه دارای ستون‌های سنگی و ایوان‌های آجری با طاق‌های گهواره‌ای است که معماری اسلامی اولیه را با تأثیرات هنر ایرانی پیش از اسلام ترکیب می‌کند. طراحی هوشمندانه‌ای که با اقلیم منطقه هماهنگ است و فضای داخلی مسجد را نورانی و مطبوع نگه می‌دارد. مسجد تاریخانه نه تنها یک فضای عبادتی بلکه نمادی از پیوستگی تاریخی و فرهنگی در منطقه است و الهام‌بخش بناهای بعدی در ایران می‌باشد. امروز، مسجد تاریخانه به‌عنوان یک اثر ثبت‌شده ملی و گنجینه‌ای گران‌بها، میزبان علاقه‌مندان به تاریخ، هنر و فرهنگ ایران است.

فوق العاده شگفت انگیزه که بنایی با 1300 سال قدمت به این زیبایی هنوز زنده ست. طول هر آجر حدود 50 سانت بود و قدم زدن داخل این مسجد مثل قدم زدن در تاریخه تجربه بسیار خوبی بود.

اگر به دامغان سفر کردید، مسجد تاریخانه ارزش دیدن دارد . متاسفانه ساختمان صدمه دیده و ترمیم به درستی انجام نشده . علاقمندان به عکاسی معماری میتوانند زوایای جذابی برای عکاسی پیدا کنند .

شگفت انگیز و ناراحت کننده...کاملا دگرگون شده بود و کلی تغییرات در محل صورت گرفته بود ولی همین که بود با آن ستونهای عجیب و ضخیم که مطمانا روزی آتشکده بوده که بعدها به مسجد تبدیل شده بود خارج از لطف نبود دیدنش

مسجد تاریخانه یکی از مهمترین بناهای بازمانده از قرون اولیه اسلامی در این کشور می باشد و بنا به نوشته بعضی از کتب در زمان جلوس اولین خلیفه عباسی(سفاح) درسال 132 هجری قمری و سلطنت هارون الرشید 170 هجری قمری ساخته شده است. نام مسجد از دو واژه تاری و خانه تشکیل شده است که تاری لفظ ترکی و به معنای خدا می باشد. پلان این مسجد عبارتست از یک حیاط مربع شکل در سمت قبله یک تالار ستون دار و در سه سمت دیگر یک ردیف رواق ساخته شده است.عده ای سبک معماری مسجد را عربی می دانند و ساخت آن را مشابه مسجد مدینه عنوان نموده اند اما آثار به جای مانده از ستون های یک کاخ ساسانی در نزدیکی دامغان شباهت بسیار زیادی با ستونهای مسجد تاریخانه دارد.مناره مسجد دارای 26 متر ارتفاع و 86 پله است. در ناحیه میانی مناره، کتیبه ای به خط کوفی نگاشته شده که برروی آن نام بانی مناره بد ین شرح بیان گردیده است: بسم الله الرحمن الرحیم امر به بنای هذاامناره الحاجب الجلیل ابوحرب بختیاربن محمد فی ولایه الامیر السید اللجل فلک المعالی.

مسجد تاریخانه، شناسنامه‌ی معماری دوران اسلامی در ایران است. این بنا که در جنوب شرقی شهر دامغان قرار دارد، به قدری اهمیت دارد که آن را «موزه معماری ساسانی در لباس اسلام» می‌نامند. بیایید ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد این اثر باشکوه را با دقت بیشتری واکاوی کنیم: ۱. معماری؛ میراثی از ایوان مدائن تاریخانه در حدود سال‌های ۱۳۰ تا ۱۷۰ هجری قمری بنا شده است. نکته‌ی شگفت‌انگیز این است که معماران آن زمان، از همان الگوها و تکنیک‌های دوره ساسانی برای ساخت یک بنای اسلامی استفاده کردند: ستون‌های قطور: این مسجد دارای ستون‌هایی مدور و بسیار عظیم است (با قطر ۱.۵ متر) که شباهت عجیبی به ستون‌های کاخ‌های ساسانی دارند. طاق‌های مازه‌دار: قوس‌های مسجد در ابتدا به شکل بیضوی و نیم‌دایره (سبک ساسانی) بودند، هرچند در بازسازی‌های بعدی کمی نوک‌تیزتر شدند. آجرکاری: تمام بنا از آجر و خشت ساخته شده که نشان‌دهنده اصالت هنرِ خراسانی در آن دوران است. ۲. مناره‌ی سلجوقی؛ پیوند دو دوران در کنارِ بدنه‌ی اصلی مسجد که متعلق به قرن دوم هجری است، یک مناره‌ی بسیار زیبا دیده می‌شود که حدود ۳۰۰ سال بعد (در دوره سلجوقی) به مجموعه اضافه شده است: تزیینات آجری: این مناره با نقوش هندسی بسیار پیچیده و کتیبه‌ای به خط کوفی آراسته شده که یکی از بهترین نمونه‌های آجرکاری در ایران به شمار می‌رود. ارتفاع: ارتفاع فعلی آن حدود ۲۶ متر است و در گذشته بلندتر بوده است. ۳. صحن و شبستان؛ سادگی در خدمت معنویت مسجد تاریخانه به سبک «مساجد شبستانی» ساخته شده است. یک حیاط مرکزی مربع‌شکل که دور تا دور آن را رواق‌هایی با ستون‌های سنگی و آجری فرا گرفته‌اند. این سادگی و بی‌پیرایگی، فضایی عمیقاً معنوی ایجاد کرده که به دور از تجملاتِ دوره‌های بعدی (مانند کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ صفوی) است. ۴. نام‌شناسی؛ خانه خدا واژه تاریخانه ترکیبی از «تاری» (در زبان‌های میانه به معنای خدا) و «خانه» است؛ یعنی خانه خدا. این نام نشان‌دهنده قداست و اهمیت این مکان در میان مردمان محلی در طول بیش از ۱۲۰۰ سال است. مسجد تاریخانه، پلی است که شکوهِ ایرانِ باستان را به معنویتِ ایرانِ اسلامی پیوند داده و تماشای ستون‌های ستبر آن، هر بیننده‌ای را به عمق تاریخ می‌برد.

فروردین ۱۴۰۴ مسجد تاریخانه یکی از اولین مساجد ایران است و به معنای خانه خدا میباشد و مربوط به دوره ساسانیان. بلیط ورودی ۲۰هزارتومان

مسجد در شرایط نسبتاً خوبی نگهداری می‌شه. عزیزانی که در ایام تعطیل اونجا مستقرند، اطلاعات خوبی در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دن. این مسجد تقریباً از هر آرایه و تزئینی عاریه و نمونه خوبیه از مساجد ابتدایی که در ایران ساخته شده. مناره‌ای هم که در کنار مسجد قرار داره و از آجرکاری زیبایی برخورداره، گویا، به دوره سلجوقی مربوطه.

انتظار نداشتم در روز اول فروردین باز باشد. برای دومین بار بازدید می‌کردم. مثل دفعه گذشته جذاب و با ابهت بود

مسجد تاریخانه یکی از مهمترین بناهای بازمانده از قرون اولیه اسلامی است که بنا به نوشته برخی کتب، در زمان جلوس اولین خلیفه عباسی در سال 132 هجری قمری و سلطنت هارون الرشید 170 هجری قمری ساخته شده است. مسجد تاریخانه یکی از اولین نمونه های مساجدی است که در آن مناره جزو عناصر تشکیل دهنده بنا می باشد. این مسجد از یک حیاط مربع شکل در سمت قبله، یک تالار ستون دار و سه سری رواق در سه سمت دیگر تشکیل شده است. معماری مسجد تاریخانه تمام اشکال ایرانی خالص است و در ساخت آن از آجر، خشت و گچ و چوب بهره برده شده است. مناره اولیه مسجد تاریخانه در داخل مسجد بوده که تخریب گردیده است. مناره کنونی مسجد تاریخانه در ضلع شمالی مسجد و در دوران غزنویان بنا شده است. این مناره سکو ندارد و مستقیماً از سطح زمین و با محیط دایره ایجاد شده است. ارتفاع مناره 26 متر می باشد و دارای 86 پله است. نکته جالب این مناره، تعبیه شدن آینه هایی به اندازه سکه در دیواره های داخلی مناره (راه پله) است که به منظور انعکاس نور و روشنایی پله ها بکار برده شده است.

یک معماری قدیم و زیبا از خشت و گل و با مناره ای بلند که عظمت معماری ایران رو به رخ میکشه

مگر می شود بازدید از یک مسجد-آتشکده ی بسیار قدیمی را نادیده گرفت؟ مگر می شود شهر پسته و مردمان خندان و زیبارو را از دست داد؟ معماری بی نظیر دوران ساسانی، مناره ی دوران سلجوقی با آیات قرآن با خط کوفی، محیطی روحانی و روح افزا در مسجد تاریخانه ( تاری + خانه = خانه ی خدا) در شهر زیبای دامغان (ده+ مغان = شهر پرهیرکاران) منتظر شماست. به عنوان تورلیدر، بازدید از این میراث فرهنگی گرانبها را به شما اکیدا توصیه می کنم.

تاریخانه مربوط به دوره ساسانیان و همچنین سده‌های ۲ و ۳ و ۵ ه‍.ق است که در شهر دامغان، خیابان ایستگاه راه آهن،جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. قسمت غربی بنا در طی زلزله ای ویران گردیده و فقط قسمت جنوبی آن باقی مانده است.

من از اماکن تاریخ بسیار خوشم میاید ، اگه امکانات مالی زیادی داشتم تمامی این اماکن ها رو باز سازی میکردم وبازدید انهارو به تمامی افراد جهان پیشنهاد می دادم

به نظر می رسد این نام ترکیبی از ترکی (تاری ؛ خدا ) و خانه فارسی است . « گدار » باستان شناس معروف درباره مسجد تاریخانه چنین نوشته است:« نمونه ای از بناهایی که مقدم بر دوره سلجوقیان است می توانیم ارئه دهیم یعنی مقدم بر دوره ای که نمونه اصلی مساجد ایران در آن تشکیل یافته است دو نمونه از میان آنها مسجد جامع نائین و تاریخانه دامغان است » تاریخانه به معنی خانه خدا است و آن را مسجد چهل ستون هــــــم می نامند و این رقم اغلب در ایران نماینده آن نیست که حتماً چهل ستون داشته باشد بلکه به معنی ستون های متعدد است نقشه این بنا نقــشه مساجد صدر اسلام است که از هر عنصر خارجی عاری است. در دوره سلجوقیان به جای مناره خشت و گلی آن که ریخته بود برجی از آجر ساخته اند. این مناره جدید را در جای مناره قدیم نساخته اند بلکه در کنار آن بنا کرده اند. این بنا شامل صحنی است تقریباً مربعی که از چهار طرف طاق هایی دارد و یکی از طاق نماها که عمیق تر از دیگران است جای مقصوره مسجد را دارد و به همین جهت مواجه با قبله است نقشه این مسجد ساده ترین و خالص ترین و حتی می توان گفت علمی ترین مساجد صدر اسلام است. در بنای تاریخانه یعنی در اشــــــکال معماری که در آن به کار برده اند و در شکل ساختمان هیچ چیز نیست که ایرانی خالص نباشد حتی می توان گفت در این بنا هیچ شکل و هیچ جزئی از ساختمان نیست که متعلق به معماری زمان ساسانیان نباشد . تاریخانه از حیث نقشه به قدری بیگانه از ایران است و از حیــــــث ساختمان به قدری ایرانی است که یکی ازمسافرین که به این قبیل اماکن توجه داشته یعنی«ایستویک» تصور کرده است که خرابه های آن یکی از معابد یا یکی از قصرهای دوره شهر هکاتم پیلس است. بنابر وصفی که شد باید حتی المقدور تاریخانه را به دوره ساسانیان نزدیک دانست ولی باید در زمانی متوقف شد که نقشه اصلی مسجد را کشیده اند به وسیله نمونه های اصلی می دانیم که این نقشه از اواسـط دوره بنی امیه متداول بوده است . در هر صورت می توان آخر دوره بنی امیه را قدیمی ترین زمان ساختمان این بنا دانست . از سوی دیگر می توان این گونه دانست که زمان ساخت اصلی این مسجد بین جلوس اولین خلیفه عباسی یعنی «سفاح » در ۱۳۲ ( ه . ق) و سلطنت هارون الرشید ۱۷۰-۱۹۳ (ه. ق) دانست یعنی در اواسط قرن دوم هجری قمری.آنچه اکنون از مسجد تاریخانه مانده است ۲۶ ستون است که ضخامت هر یک چهار متر و به ارتفاع ۲متر و ۸۴ سانتی متر است و شش دهانه طاق و یک طاق بزرگتر که محل منبر و محراب بوده.

مسجدی بسیار قدیمی. به گفته راهنما، قدیمی‌ترین مسجد ایران است و ۵۰ سال از مسجد فهرج قدیمی تر. ارزش دیدن دارد. بنا نمایی ساسانی با ستونهای عظیم و صحنی وسیع است.

مسجد کهن و تاریخی تاریخانه و تصویر و تصور پیشینه‌ی با شکوه آن فوق العاده بود؛ مناره جدیدتری که بعدها پس از ویرانی مناره اصلی ساخته بودند آجرکاری زیبایی داشت