مسجد جامع زواره

مسجد جامع زواره یکی از قدیمی‌ترین مساجد چهارایوانی ایران است که قدمت آن به دوره سلجوقیان می‌رسد. این مسجد با معماری منحصر‌به‌فرد، تزیینات آجری زیبا و محراب گچ‌بری‌شده‌اش، یکی از دیدنی‌ترین بناهای تاریخی زواره محسوب می‌شود.

تاریخچه مسجد جامع زواره مسجد جامع زواره در دوران سلجوقی ساخته شده ۹۰۰ سال پیش و کار ساخت آن در سال ۵۳۰ هجری قمری پایان یافته است. قدمت محراب این مسجد که از زیباترین بخش‌های بنا محسوب می‌شود، نیز به سال ۵۵۱ هجری قمری بازمی‌گردد؛ با این وجود، از «مجیرالدوله آل بویه» یا «عمر بن عبدالعزیز آل ابی‌دلف‌» نیز به‌عنوان بانیان اولیه این مسجد در قرن سوم هجری قمری یاد کرده‌اند. از سوی دیگر، با توجه به این نکته که این مسجد شباهت بسیار زیادی به مسجد جامع اردستان دارد و تقریبا این دو بنا در یک زمان ساخته شده‌اند، می‌توان ادعا کرد که بانی ساخت مسجد جامع زواره و مسجد جامع اردستان، فردی به نام «ابوطاهر بنغالی» بوده است. شاهد دیگر این مدعا کلمه «احمد» به‌حساب می‌آید که در کتیبه‌‌های هر دو مسجد وجود دارد. گرچه مسجد جامع زواره را نخستین مسجد جامع چهارایوانی تاریخ جهان اسلام می‌دانند، برخی از تاریخ‌نگاران معتقدند که این مسجد در ابتدا سه ایوانی بوده‌ است و در قرن‌های بعدی، ایوانی دیگر به‌آن افزوده‌اند.

این مسجد اولین مسجد جامع چهار ایوانی تاریخ جهان اسلام است و دومین مسجد نیز، مسجد جامع اردستان در جوار شهر زواره است. مسجد جامع زواره مربوط به دوره سلجوقیان است و در زواره، متری حسن‌آباد، کوچه پامنار واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ساختمان این مسجد در سال ۵۳۰ هجری قمری اتمام یافت و محراب آن نیز که از زیباترین بخش‌های بنا است . کتیبهای که تاریخ ساختمان مسجد جامع زواره را به دست می‌دهد، بر خلاف معمول در قسمت بالای نمای رو به صحن قرار گرفته‌است. این کتیبه که به خطّ کوفی بسیار ساده نوشته شده و با آجر تراشیده ساخته شده‌است، با کتیبه‌های قرون پنجم و ششم موجود در بسیاری از بناهای اصفهان و اطراف آن شباهت کامل دارد.

مسجد جامع زواره، نگینی درخشان در تاریخ معماری ایران است. اهمیت این مسجد در آن است که نخستین مسجدی در تاریخ ایران به شمار می‌رود که از ابتدا با طرح «چهار ایوانی» ساخته شده است. این بنا در سال ۵۳۰ هجری قمری (در دوره سلجوقیان) بنا شده و الگویی شد که تا قرن‌ها در ساخت مساجد ایرانی تکرار گردید. تحلیل فنی و ویژگی‌های شاخص این شاهکار سلجوقی به شرح زیر است: ۱. انقلاب در طرح معماری (چهار ایوانی) تا پیش از این مسجد، اکثر مساجد ایران به سبک «شبستانی» (مانند مسجد جامع نائین) ساخته می‌شدند. مسجد زواره با ایجاد چهار ایوان در چهار جهت اصلی حیاط، تحولی ساختاری ایجاد کرد: ایوان قبله (جنوبی): مرتفع‌ترین و وسیع‌ترین ایوان که به گنبدخانه منتهی می‌شود. تقارن: وجود چهار ایوان باعث ایجاد نظمی بصری و تعادل در توزیع نیروهای سازه‌ای شد که شکوه خاصی به حیاط مرکزی می‌بخشد. ۲. گنبدخانه و محراب بی‌نظیر گنبد: گنبد این مسجد بر روی یک پایه هشت‌ضلعی (گوشه‌سازی‌های دقیق) قرار گرفته که از ویژگی‌های بارز مهندسی دوران سلجوقی است. محراب گچ‌بری: محراب مسجد زواره یکی از زیباترین نمونه‌های هنر گچ‌بری ایران است. این محراب با نقوش اسلیمی، هندسی و کتیبه‌های کوفی مزین شده که با ظرافتی خیره‌کننده در دل آجرکاری‌های ساده جای گرفته‌اند. ۳. مناره آجری تاریخی قدمت: مناره مسجد جامع زواره متعلق به سال ۴۶۱ هجری قمری است؛ یعنی حدود ۷۰ سال پیش از ساختِ خودِ مسجدِ فعلی بنا شده است. تزیینات: بدنه مناره با آجرکاری‌های ظریف و کتیبه‌ای به خط کوفی (شامل نام بانی و سال ساخت) تزیین شده است. این مناره به عنوان یک میل راهنما در دل کویر نیز عمل می‌کرده است. ۴. کتیبه‌های تاریخی مسجد دارای کتیبه‌های متعددی است که اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ ساخت و بانی آن ارائه می‌دهد. کتیبه دور تا دور صحن، تاریخ ۵۳۰ هجری و نام «ابوطاهر بن غالی» را به عنوان بانی بنا ثبت کرده است. مختصات بازدید: موقعیت: استان اصفهان، شهر تاریخی زواره (در مجاورت اردستان)، در میان بافت قدیمی شهر. جاذبه‌های همجوار: در نزدیکی مسجد، می‌توانید از حسینیه‌های بزرگ و کوچک زواره و بازار قدیمی شهر بازدید کنید.

احتمالا قدیمی‌ترین مسجد چهار ایوانی ایران. با معماری سلجوقی و تزیینات ایلخانی

مسجد جامع زواره رو جزو اولین مساجد چهار ایوانی ایران می دانند که در دوران سلجوقیان ساخته شده است. این مسجد در زمره ی بهترین نمونه برجای مانده در زمینه ی آجرکاری و گچ بری دوره ی سلجوقیان است که زیباترین گچ بری ها رو می توانید در قسمت محراب مسجد وهمچنین زیر طاق های ایوان جنوبی مشاهد کنید.

معماری خیلی قشنگ و دیدنی داره. ما هم داخل قسمت مردانه رفتیم و هم قسمت زنانه. البته ساعتی بود مه کسی داخل مسجد نبود

«زواره» مسجدى «چهار ايواني» از دورهٔ‌ سلاجقه دارد. کتيبه‌اى که تاريخ ساختمان مسجد را معلوم مى‌کند، برخلاف معمول، در قسمت فوقانى نماهاى اطراف صحن مسجد قرار دارد که از غالب کلمات آن، جز دسته يا نوک بعضى حروف و سرکش‌ها، چيز ديگرى نمايان نيست. تاريخ تقريبى ساخت مسجد در سال ۵۳۰ هجرى قمرى و بانى آن احتمالاً «ابوطاهر حسين» يعنى همان کسى است که مسجد جمعهٔ‌ اردستان را بنا نهاده است. کتیبه ای در ایوان جنوبی به تاریخ 551 است. کتیبه دیگری در دور تا دور بالای نماهای اطراف صحن وجود دارد که آسیب زیادی دیده است و تاریخ آن به درستی خوانده نمی شود. در منابع، تاریخ این کتیبه 530 و 551 آمده است. بانی مسجد دقیقا مشخص نیست؛ و بعضی از صاحب نظران به علت تشابه مسجد جامع زواره با مسجد جامع اردستان و وجود کلمه "احمد" در کتیبه مسجد جامع زواره بانی هر دو را یک نفر، ابوطاهر حسین بن غالی بن احمد، دانسته اند. مسجد جامع زواره، قدیمی ترین مسجدی است که از ابتدا به صورت چهار ایوانی احداث شده است. مسجد کنونی را در جای مسجدی شبستانی ساخته اند که در زیرزمین و قسمت شمالی مسجد فعلی قرار داشته است. به نظر محققان، مسجد فعلی در قرن ششم هجری قمری، مستقلا و یا بر روی بقایای مسجدی شبستانی، احداث شده و بخش هایی از آن با گچ بری و آجرکاری آراسته شده است. استفاده از سفال های لعاب دار در شبستان ها و گچ بری های رنگین در ایوان ها از آثار دوره های بعد است.

مسجد جامع زواره مربوط به دوره سلجوقیان است و در زواره، متری حسن‌آباد، کوچه پامنار واقع شده این مسجد اولین مسجد جامع چهار ایوانی تاریخ جهان اسلام است و دومین مسجد نیز، مسجد جامع اردستان در جوار شهر زواره است.

کتیبهای که تاریخ ساختمان مسجد جامع زواره را به دست می‌دهد، بر خلاف معمول در قسمت بالای نمای رو به صحن قرار گرفته‌است. این کتیبه که به خطّ کوفی بسیار ساده نوشته شده و با آجر تراشیده ساخته شده‌است، با کتیبه‌های قرون پنجم و ششم موجود در بسیاری از بناهایاصفهان و اطراف آن شباهت کامل دارد.[۴] پس از بسم الله آیة ۱۸ از سورة ۹ خوانده می‌شود و سپس متن تاریخی آغاز شده که متأسفانه از غالب کلمات جز قطعات ناقصی بر جای نمانده‌است. به همین سبب قرائت آن بسیار مشکل است و تنها می‌توان کلمات زیر را در آن بازیافت: أمر ببناء… الفقیر الی رحمه الله… احمد… ثلثین و خمس مائه.[۲] کتیبه‌ای که در قسمت گردن گنبد شبستان محراب را دور می‌زند، از گچ ساخته شده؛ حروف آن که به خطّ کوفی مزیّن به گل‌ها و برگ‌هاست، بر زمینه‌ای از نقوش اسلیمیبسیار چشمگیر حک شده‌است. این بخش از تزیینات به شدّت صدمه دیده و ضایع شده‌است. از آنچه باقی مانده می‌توان دریافت که کتیبه شامل آیات ۱۸۷ و ۱۸۸ از سورة ۳ بوده و پس از آن متن تاریخی کتیبه آمده که ظاهراً حاوی تاریخ بوده‌است، ولی با وضع موجود چیزی از آن کشف نمی‌شود.[۲] محراب که در وضعیّتی عالی حفظ شده، حاوی کتیبه‌ای است به خطّ کوفی به همراه دو کتیبة دیگر به خطّ نسخ. قسمت بالای کتیبة خارجی شامل آیة ۵۲ از سوره ۷ است. یکی از دو کتیبه‌ای که به خطّ نسخ است، همان آیه‌ای که در کتیبة صحن آمده یعنی آیة ۱۸ از سوره ۹ را تکرار کرده‌است و کتیبة سوّم آیات ۱۸۷ و ۱۸۸ از سورهٔ ۳ یعنی همان آیاتی را که کتیبة نواری شکل گردن گنبد را آذین کرده‌اند، عرضه می‌دارد.[۵]

اولین مسجد چهار ایوانی ایران را عشق است

اولین مسجد جامع چهار ایوانه

❤

یا حسین

عالی و دیدنی

An inscription in the entrance stucco dates this Seljuk-era mosque to 1135-1136, making it the first known dated mosque constructed according to a four-portico (iwan) plan in the post-Islamic Iran. Centrally located in the pre-Islamic city of Zavareh, this mosque is the earliest dated example of a four-iwan plan scheme. Contrary to most Seljuk mosques, the inscription containing the date and the patronage for the building is located on the courtyard façade. Although this information is not completely preserved, a date of 1135 (530 A.H.) can be established for this building. The patron of the mosque is identified as Abu Taher Hosein bin Ghali bin Ahmad. In another inscription on the eastern side of the south iwan, the date of the mihrab is recorded as 1156.

It’s really amazing. When we arrived it was close to Friday prayers, but people were very nice and allowed us to visit easily.

The Friday Mosque of Zavareh is a beautiful mosque with beautiful ornaments, nice and calm interior.

扎瓦雷清真寺Great Mosque of Zavareh 1135—1136