دروازه رَزان شهر تابران توس

وضعیت خوبی ندارد اصلا ولی خیلی خوب است که باقیمانده اون را حفظ کردن و سایبان برایش نسب شده، جزو مجموعه آرامگاه هست و برای بازدید به انتهای محوطه که بروید آن را خواهید دید ، اگر روی نقشه دقت کنید باقیمانده دیوار شهر توس را میتوانید ببینید که باقیمانده دو دروازه دیگر هم وجود دارد

شهر تاریخی توس دارای چهار دروازه به نام‌های دروازه رودبار، دروازه نیشابور، دروازه مرو و دروازه رزان بوده که در حصار شهر تاریخی توس به طول هفت کیلومتر قابل ‌تشخیص است. و اما رزان کجاست؟ روستای تاریخی و بنام رزان در یک تا دو فرسنگی شمال شهر تابران توس بر سر راه دژ تاریخی کلات و دره کارده قرار دارد. با توجه به گزارش نظامی عروضی، تا آن زمان روستای رزان وجود داشته‌است. این روستا را زادگاه فردوسی دانسته‌اند که البته بی‌پایه و نادرست است. این دروازه معروف در فاصلهٔ صد متری شمال آرامگاه فردوسی قرار دارد. این همون دروازه‌ای هست که گفته میشه وقتی از دروازه مقابل آن که دروازه رودبار نام دارد پیک سلطان محمود وارد شهر شد جنازه فردوسی از دروازه رزان خارج می‌شد البته در نهایت فردوسی را در باغچه خانه خود به خاک سپردند چون به اتهام رافضی بودن در گورستان مسلمانان قابل دفن نبود

همین که کوشیده اند آنچه مانده را حفظ کنند خوب است ولی کافی نیست یکی از چهار دروازه شهر تاریخی تابران توس

دروازه رَزان، یکی از چهار ورودی اصلی شهر باستانی تابرانِ توس، بیش از آنکه یک سازه‌ی دفاعیِ صرف باشد، نقطه‌ی تلاقی تاریخ، حماسه و جغرافیای توس قدیم است. این دروازه که در ضلع شرقی حصار عظیم توس قرار دارد، در حافظه‌ی تاریخی ایرانیان با نام بزرگ‌ترین حماسه‌سرای تاریخ، حکیم ابوالقاسم فردوسی، گره خورده است. لایه‌های هویتی و کالبدی این اثر بازمانده را می‌توان در چند بخش بررسی کرد: ۱. بقایای حصار و مهندسی دفاعی دروازه رزان بخشی از باروی عظیم توس است که در دوران شکوه این شهر، با طولی حدود ۷ کیلومتر، قلبِ تابران را در بر می‌گرفت. امروز از این دروازه، دو برجِ نیمه‌ویران و پی‌های قطورِ سنگی باقی مانده است. باستان‌شناسیِ این سازه نشان می‌دهد که ورودی به گونه‌ای طراحی شده بود که مهاجمان پس از عبور از درگاه اصلی، در فضایی محصور (هشتی) قرار می‌گرفتند تا مدافعان شهر از بالای برج‌ها بر آن‌ها تسلط داشته باشند. ضخامت دیوارها و نوع چیدمان آجرهای بزرگِ ساسانی و اوایل اسلامی در این بخش، گواهی بر اهمیتِ استراتژیک توس در خراسان است. ۲. دروازه‌ی رزان و تدفینِ حکیم مهم‌ترین روایت تاریخی که نام رزان را در تاریخ ادبیات ایران جاودانه کرد، مربوط به زمان مرگ فردوسی در سال ۴۱۱ هجری قمری است. طبق روایت‌های مشهورِ تذکره‌نویسان از جمله «نظامی عروضی»، پیکر فردوسی پس از مرگ از این دروازه تشییع شد. اما به دلیل ممانعت یکی از متعصبان مذهبیِ شهر از تدفین او در گورستان عمومی (که خارج از دروازه رزان قرار داشت)، پیکر حکیم به ناچار به داخل شهر بازگردانده و در باغ شخصی او، یعنی مکان فعلی آرامگاه، به خاک سپرده شد. از این رو، رزان آخرین مسیری است که پیکرِ سراینده‌ی شاهنامه از آن عبور کرد. ۳. پیوند با شهر باستانی تابران توس از دو بخش «نوغان» و «تابران» تشکیل شده بود که تابران به عنوان مرکزِ اداری و فرهنگی، از رونق بیشتری برخوردار بود. دروازه رزان، معبرِ اصلی کاروان‌هایی بود که از سمت سرخس و نیشابور به سوی مرکز شهر می‌آمدند. ویرانه‌هایی که امروز در اطراف این دروازه دیده می‌شود، بقایایِ بازارها و کاروانسراهایی است که روزگاری در پناهِ این حصارِ بلند، نبضِ اقتصادیِ منطقه را در دست داشتند. ۴. وضعیت کنونی؛ میراثی در میانِ خاک امروز دروازه رزان در نزدیکیِ روستایِ «اسلامیه» و در فاصله‌ی کوتاهی از آرامگاه فردوسی قرار دارد. اگرچه از شکوهِ پیشینِ آن تنها تپه‌هایی خاکی و دیوارهایی رنجور باقی مانده، اما همین بقایا نیز به عنوان بخشی از سایتِ باستان‌شناسی توس، برای درکِ مقیاسِ واقعیِ شهری که فردوسی در آن می‌زیست، حیاتی هستند. تماشایِ غروب از میانِ شکافِ دیوارهایِ رزان، تصویری است که گذرِ بی‌رحمانه‌یِ زمان بر تمدن‌هایِ باشکوه را به رخ می‌کشد. دروازه رزان، مرزی است میانِ شکوهِ افسانه‌ای شاهنامه و واقعیتِ تلخِ ویرانه‌هایِ توس؛ جایی که تاریخ و اسطوره به هم می‌رسند.

یکی از چهار دروازه شهر طابران توس(توس کنونی)

جالب بود