کاروانسرای ایوانکی

یه روز جمعه اوایل اسفند ۱۴۰۳ رفتیم کاروانسرای ایوانکی، خوب بازسازی شده بود ولی نسبت به کاروانسراهای شاه عباسی که قبلاً دیده بودم چیز بارز و شگفت‌انگیزی نداشت. اطرافشم پر از بناهای نیمه ویرانه بود. رستوران هم داشت. غذاش بد نبود. در کل همه چیزش متوسط رو به خوب بود.

مشاهده در گوگل مپس

ساختمان این کاروانسرا از سنگ و آجر بناشده و دارای تزیینات آجرکاری است. شکل کاروانسرا ازنظر معماری چهار ایوانی است. این کاروانسرا که دارای پلانی مربع شکل است، به‌صورت شرقی – غربی بوده و ورودی آن از ضلع شرقی بنا است. ایوان‌ها به‌صورت عریض اما کم ارتفاع قرارگرفته‌اند. ازجمله زیبایی‌های این بنا، تقارن در کل بنا است. حجره‌های دورتادور حیاط و قسمت بیرونی درب به‌صورت آجری قرارگرفته‌اند که جلوه‌های خاصی به بنا بخشیده‌اند.

مشاهده در گوگل مپس

کاروانسرای شاه‌عباسی ایوانکی، نخستین ایستگاه مهم در مسیر جاده ابریشم پس از خروج از ری به سمت شرق (خراسان) بوده است. این بنا که متعلق به دوره صفویه است، به دلیل قرارگیری در نزدیکی گردنه خطرناک «قصر بهرام» و دشت کویر، از اهمیت امنیتی و بازرگانی استراتژیک برخوردار بوده است. تحلیل کالبدی و ویژگی‌های فنی این کاروانسرا به شرح زیر است: ۱. معماری و پلان (چهار ایوانی) کاروانسرای ایوانکی با پلان مربع شکل و به سبک چهار ایوانی ساخته شده است که کامل‌ترین الگوی کاروانسراهای ایرانی محسوب می‌شود: حیاط مرکزی: فضایی باز که تمام حجره‌ها و ایوان‌ها رو به آن باز می‌شوند، این طراحی باعث ایجاد امنیت کامل در برابر دستبرد راهزنان می‌شده است. تقارن: هندسه بنا کاملاً متقارن است؛ ایوان‌های شمالی و جنوبی در مقابل هم و ایوان‌های شرقی و غربی نیز روبروی یکدیگر قرار دارند که علاوه بر زیبایی، به توزیع یکنواخت بارِ سازه کمک می‌کند. ۲. حجره‌ها و سیستم گرمایشی حجره‌ها: دورتادور حیاط، اتاق‌هایی برای استراحت مسافران تعبیه شده است. هر حجره دارای یک ایوانچه در جلو است که به عنوان فضای واسط عمل می‌کند. بخاری دیواری (شومینه): در داخل هر حجره، طاقچه‌ها و بخاری‌های دیواری خشتی تعبیه شده تا مسافران در شب‌های سرد کویر بتوانند خود را گرم کنند. ۳. اصطبل‌های وسیع (شترخان) یکی از بخش‌های مهم این کاروانسرا، راهروهای عریضی است که در پشت حجره‌ها قرار دارند: این فضاها که به شترخان معروف هستند، محل نگهداری چهارپایان و کالاها بودند. تهویه: سقف شترخان‌ها دارای روزنه‌هایی برای خروج بوی دام و ورود هوای تازه است. ضخامتِ دیوارها در این بخش به قدری زیاد است که در تابستان‌ها هوای بسیار خنکی دارد. ۴. تزیینات و مصالح آجرکاری: نمای بنا تماماً از آجر است. تزیینات آجرکاری در سردر ورودی و لچکیِ ایوان‌ها به صورت هندسی و بسیار ساده اما باوقار اجرا شده است. سنگ‌چینی پایه: به دلیل رطوبت احتمالی و فرسایش خاک در منطقه، پی و ردیف‌های پایینی دیوارها از سنگ‌های بزرگ و مقاوم ساخته شده است. مختصات بازدید: موقعیت: استان سمنان، شهرستان گرمسار، یک کیلومتری جنوب شهر ایوانکی. وضعیت: این بنا در سال ۱۳۵۴ ثبت ملی شده و در سال‌های اخیر عملیات مرمت بر روی سقف و دیوارهای آن جهت تبدیل شدن به یک مجتمع اقامتی-گردشگری صورت گرفته است.

مشاهده در گوگل مپس

کاروانسرای شاه عباسی که مرمت شده بود و در دست بخش خصوصی بود، ولی ورودیه آن عجیب بود، نفری ۵۰ هزار تومان در نوروز ۱۴۰۳ 😮

مشاهده در گوگل مپس