قصر ابونصر، مکان تاریخی زیبا در قلب شیراز، یه جای فوقالعاده برای گردش و یادگیری درباره تاریخ و معماری ایرانیه. این قصر که در منطقهای با قدمت بالا واقع شده، برای علاقهمندان به تاریخ، هنر و معماری جذاب است. اگر دوست داری در کنار دوستان یا خانواده، لحظاتی آرام و پرمعنای تاریخی بگذرونی، حتماً اینجا رو امتحان کن. یه یادآوری ساده: با یه فنجون قهوه سنتی، میتونی تجربهات رو به یادماندنیتر کنی.
قصر ابونصر، که در شرق شیراز بر بالای تپهای سنگی قرار گرفته، با لایههای تاریخی هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی خود، بهعنوان یک گنجینهی باستانی شناخته میشود؛ بازدیدکنندگان از کشف مهرهایی با نام «شیراز»، سکههای چینی و یونانی، و آثار سفال و ظروف سنگی قدیمی لذت میبرند، اما بسیاری از نظرات نشان میدهد که این مکان هنوز بهطور کامل محافظت نشده، تابلوی راهنما یا دسترسی مناسب ندارد و در برخی بخشها تخریب یا آسیب دیده است. برخی بازدیدکنندگان از مناظر بینظیر بالای تپه و امکان عکاسی پانوراما تعریف میکنند، در حالی که دیگران اشاره میکنند که این منطقه بهصورت پارک یا بخش شهر تبدیل
HESAM ASHOORI
۵ ماه قبل
۵
وقتی از سمت شرق شیراز به سمت ارتفاعاتِ مشرف به محلهی نصر حرکت میکردم، بر فراز یک تپهی سنگی به بقایای بنایی رسیدم که شناسنامهی پیشازاسلامِ این شهر محسوب میشود: قصر ابونصر. من مقابل صخرههایی ایستادم که لایه به لایه تاریخ هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی را در خود حفظ کردهاند. حسی که در لحظهی اول به من دست داد، حسِ کشفِ یک تختجمشیدِ کوچک و گمنام بود که برخلافِ شکوهِ مرمرینِ پارسه، اینجا با طبیعتی وحشی و سنگی گره خورده است.
من با دقت به تکستونها و درگاههایِ سنگیِ باقیمانده نگاه کردم؛ چیزی که برایم شگفتانگیز بود، شباهتِ عجیبِ برخی از این سنگتراشیها به معماریِ تختجمشید بود. در واقع، تحقیقات نشان میدهد که ابوسعیدِ بویه در دورهی اسلامی، برخی از سنگهای باستانی را از مکانهای دیگر به اینجا منتقل کرده تا این قصر را تزیین کند. وقتی به تهستونهای مدور و نقشبرجستههای فرسوده خیره میشوی، متوجه میشی که این تپه نه فقط یک قصر، بلکه یک دژِ استراتژیک برای حفاظت از راه تجاریِ منتهی به خلیج فارس بوده است. من لابلایِ دیوارههایِ سنگی قدم زدم و به این فکر کردم که طبقِ لوحهای گلیِ کشف شده، نامِ باستانیِ این منطقه احتمالاً همان «تیرازیس» یا شیرازِ اولیه بوده است.
منظرهای که از بالای تپهی قصر ابونصر به دشت شیراز داری، مخصوصاً در هوای صاف، بینظیر است. من دیدم که چطور بافتِ شهریِ جدید تا پایِ این دژِ باستانی پیش آمده، اما هنوز هم ابهتِ کوهستان بر منطقه غلبه دارد. محوطه کاملاً باز و بدون حصار است، که این موضوع هم باعثِ بکر بودنِ فضا شده و هم متأسفانه باعث شده برخی بخشها در معرض تخریب قرار بگیرند. مسیر دسترسی تا پای تپه آسفالت است، اما برای رسیدن به بنای اصلی باید یک سربالاییِ سنگی و کوتاه را بالا بروی. آنتندهی در این ارتفاع عالی بود.
من موقع بررسیِ درگاههایِ سنگی متوجه شدم که اگر به زوایایِ تراشِ سنگها دقت کنی، هنوز ردِ قلمِ معمارانِ باستانی را میبینی؛ این جزئیات در زیر نورِ مایلِ صبح زود با وضوح بیشتری دیده میشوند. یک تجربهی شخصی که داشتم؛ اگر مثل من به عکاسیِ پانوراما علاقه داری، لبهی غربیِ تپه بهترین نقطه برای ثبتِ تلاقیِ ویرانههایِ سنگی با دورنمایِ شهرِ شیراز است. فقط حواست باشد که چون این محوطه نگهبانِ دائمی و مسیرِ مشخصِ پیادهروی ندارد، کفشِ کوهنوردیِ سبک بپوش تا روی سنگهای لغزنده سر نخوری. همچنین، به دلیل خلوت بودن منطقه، بهتر است بازدیدت را به ساعاتِ روشناییِ روز محدود کنی و حتماً با همراه به این مکان بروی.
شاید در ظاهر اینجا براتون خرابه به نظر بیاد، اما اگر بدونید که یکی از قصرهای مهم زمان ساسانیان (و دورههای قبل از اون) اینجا بوده و کلی داستان و روایت جذاب ازش هست، دیدگاهتون تغییر میکنه! حتمن به اینجا سر بزنین، اما دربارش هم مطالعه کنین.
مثلن یکی از چیزایی که خیلی جالب بود، اینکه روی برخی یافتههای این مکان، اسم "شیراز" رو یافتن! و تونستن قدمت این نام رو مشخص کنن... و دوباره نامش به شیراز برگرده.
قصر ابونصر یا تخت ابونصر یا تخت مادر سلیمان بقایای بناهایی چون یک حصار سنگی، دیوارهای آجری، ساختمانهای خشتی و آستانههای سنگی فرو افتاده در شرق شیراز، بر بالای یک تپه است. بر اساس کاوشهای انجام شده در این محل نمونههای سفال و قطعات ظروف سنگی عهد هخامنشی را با سکهها و آثاری دیگر از عهد سلوکی، اشکانی و ساسانی کشف کردهاند. بر پایهٔ این کشفیات معلوم شد که در عهد اشکانیان بنایی محکم و محصور در آنجا احداث شده و در زمان ساسانیان هم مورد استفاده کامل بوده است. برخی بقایای قصر ابونصر در اطراف و بالای تپههایی در حوالی برم دلک واقع شده است. مهرهایی مربوط به اواخر ساسانی و اوایل اسلام، در محل قصر ابونصر یافت شده که حاوی نام شیراز است.
قصر ابونصر پیشتر در فاصله شش کیلومتری شیراز بوده ولی اکنون بخشی از منطقه هفت شهرداری است و در نزدیکی شهرک نصر قرار دارد. در گذشته، محلی معروف به قصر ابونصر در نزدیکی قصر بوده که اکنون محلهٔ سرتل حسینآباد نام دارد. این قلعه-شهر زمانی تجارت بسیار پر رونقی داشته و احتمالاً یک شاهراه تجاری در جنوب ایران بوده است. چندین سکه و مهر چینی و یونانی در مجموعهٔ کشفیات تخت ابونصر به چشم میخورد.
