طاق متین الدوله

اگر طاق بیضایی محلی برای دیدارهای پنهانی بود، طاق متین‌الدوله (در نزدیکی محله اسحاق‌بیگ و بازار حاجی) نماد قدرت، اشرافیت و البته یک «مرز طبقاتی» در شیراز قدیم بود. این طاق که بر فراز یکی از گذرهای کلیدی بافت قدیم قرار گرفته، نامش را از «متین‌الدوله»، از رجال با نفوذ و صاحب‌منصبان دوران قاجار گرفته است. در ادامه، فراتر از آدرس‌های گوگل، به قصه‌ها و ویژگی‌های منحصربه‌فرد این سازه می‌پردازیم: ۱. طاقِ «باج‌گیران» یا گذرِ بزرگان؟ در روایت‌های عامیانه آمده است که طاق متین‌الدوله در واقع ورودیِ قلمروِ شخصی این خانِ بزرگ بوده است. می‌گویند هیبت این طاق و دیوارهای قطور اطرافش چنان بود که هر کسی جرئت نمی‌کرد با اسب یا با صدای بلند از زیر آن عبور کند. قصه محلی: می‌گویند متین‌الدوله عادت داشت عصرها بالای اتاقکی که روی طاق بنا شده بود بنشیند و عبور و مرور مردم را تماشا کند. اگر می‌دید کسی با بار سنگین یا در حال درماندگی است، به نوکرانش دستور می‌داد از انبارِ پایین طاق به او کمک کنند؛ و اگر کسی را می‌دید که با تکبر راه می‌رود، او را فرا می‌خواند تا کمی «ادبِ شیرازی» یادش بدهد! ۲. مهندسیِ «بادگیر افقی» یکی از تفاوت‌های تکنیکی طاق متین‌الدوله با سایر طاق‌ها، زاویه قرارگیری آن نسبت به وزش بادهای غالب شیراز است. معمار این بنا طاق را طوری ساخته که مانند یک کانالِ مکش عمل می‌کند. تجربه جالب: حتی در ظهر تابستان که هوای کوچه‌های اطراف راکد و دم‌کرده است، وقتی قدم به زیر طاق متین‌الدوله می‌گذارید، یک جریان هوای خنک و مداوم (مثل یک پنکه طبیعی) صورتتان را نوازش می‌دهد. این به خاطر اختلاف فشار هوایی است که به دلیل ارتفاع بلند طاق ایجاد می‌شود. ۳. اتاقِ روی سقف (خانه پل‌مانند) برخلاف بسیاری از طاق‌ها که فقط یک سقف آجری ساده هستند، طاق متین‌الدوله بخشی از بنای یک خانه بوده که از روی کوچه رد شده است (چیزی شبیه به پل افسوس در ونیز، اما به سبک شیرازی). افسانه زنانه: می‌گفتند زنانِ عمارت متین‌الدوله از طریق پنجره‌های کوچکی که روی این طاق تعبیه شده بود، بدون اینکه دیده شوند، بازار و کوچه را تماشا می‌کردند. این پنجره‌ها حکم «چشمِ خانه» را داشتند که به اهل منزل اجازه می‌داد قبل از اینکه مهمان به درِ خانه برسد، بدانند او کیست و چه در دست دارد. ۴. کاشیِ پنهان و طلسمِ برکت یک باور قدیمی میان محلی‌های محله اسحاق‌بیگ وجود دارد که می‌گوید در لابه‌لای آجرهای سقف این طاق، یک کاشیِ کوچک با دعای خیر و برکت پنهان شده است تا این گذر هرگز از رونق نیفتد. به همین دلیل است که هنوز هم با گذشت بیش از صد سال و تغییرات شهری، این مسیر یکی از زنده‌ترین و پرترددترین بخش‌های بافت قدیم است و مغازه‌های اطرافش هرگز خالی نمی‌ماند. چطور آن را حس کنید؟ وقتی زیر طاق متین‌الدوله ایستاده‌اید، به سقف نگاه کنید. آجرکاری‌های «خفته-راسته» و هندسه پیچیده آن نشان‌دهنده دستمزد بالای معمارانی است که برای متین‌الدوله کار می‌کردند. یک پیشنهاد عکاسی: اگر دمِ غروب به این طاق بروید، تضاد شدیدی بین تاریکیِ عمیق زیر طاق و نورِ طلایی که در انتهای کوچه می‌تابد ایجاد می‌شود؛ این قاب، یکی از بهترین نقاط برای ثبت عکس‌های «ضدنور» (سیلوئت) در شیراز است.

طاق متین الدوله، بخشی از یک خانه تاریخی در محله سنگ سیاه شیراز است که به نام یکی از اعیان تبریز و از خیرین شهر شیراز، به این نام خوانده می‌شود [1، 3]. این طاق در بافت تاریخی شیراز قرار دارد و بخشی از یک خانه دوطبقه با مساحت حدود 383 متر مربع است که شامل فضاهایی چون تالار پذیرایی، اتاق نشیمن، زیرزمین، حیاط جنوبی، خدمه خانه، حوض مرکزی و باغچه ها بوده است. این بنا با استفاده از آجر قزاقی تراش خورده در دوران پهلوی اول ساخته شده است

اینکه ثبت میراث فرهنگی شده باشه رو نمیدونم ولی قدمت قاجار بیشتر نیست طاق تقریبا در حال فروریخته اگه زودتر مرمت نشه زیاد دوام نمیاره