طاق بیضائی

طاق بیضایی (یا به گویش محلی، طاقِ بیضویی) یکی از آن گوشه‌های دنج و کمتر شناخته شده در بافت تاریخی شیراز، حوالی محله سنگ سیاه و نزدیک به آرامگاه «سیبویه» است. این طاق در واقع بخشی از یک گذر (کوچه سرپوشیده) قدیمی است که نامش را از خاندان بزرگ و دانشمند «بیضایی» گرفته است. اما پشت این نام سنگین و معماری خشتی، قصه‌هایی هست که در هیچ نقشه گوگل یا بروشور گردشگری پیدا نمی‌کنید: ۱. معماری «نور و سایه» برای عشاق طاق بیضایی یکی از بلندترین و عمیق‌ترین طاق‌های گذر در شیراز قدیم است. فلسفه ساخت این طاق‌های طولانی فقط برای سایه نبوده؛ می‌گویند معمار این طاق آن را طوری طراحی کرده بود که در گرمای خرماپزان مرداد ماه، وقتی از زیر آن عبور می‌کنید، نسیم خنکی که از لای دیوارهای کاهگلی تراوش می‌کند، دمای بدن را ناگهان پایین بیاورد. افسانه محلی: پیرمردهای محله سنگ سیاه می‌گفتند این طاق «محل دیدارهای پنهانی» بوده است. چون نور در مرکز طاق بسیار کم است، جوان‌ترها برای رد و بدل کردن نامه‌های عاشقانه یا دیدارهای کوتاه زیر این طاق پناه می‌گرفتند، چون از دور دیده نمی‌شدند و صدای قدم‌های هر غریبه‌ای به خاطر انعکاس در زیر طاق، از چندین متر جلوتر لو می‌رفت! ۲. طاقِ «پناهندگان» در زمان‌های آشوب و جنگ‌های محلی (مثلاً در دوران انتقال قدرت از زندیه به قاجاریه)، این طاق حکم یک دژ کوچک را داشت. به دلیل ضخامت دیواره‌ها و مهندسی خاصِ سقف، مردم معتقد بودند که این طاق در برابر گلوله توپ هم مقاوم است. می‌گویند در یکی از زلزله‌های بزرگ شیراز، در حالی که خانه‌های اطراف فروریخته بود، سقفِ ضربیِ طاق بیضایی مثل یک چتر فولادی عمل کرد و کسانی که زیر آن پناه گرفته بودند، جان سالم به در بردند. از آن زمان به بعد، برخی به این طاق نگاهی نیمه‌مقدس داشتند. ۳. قصه کتیبه‌های گم‌شده روایت است که در گذشته، بر پیشانی این طاق کتیبه‌ای وجود داشته که روی آن شعری در وصف «عدالت و گذشت» حک شده بود. افسانه‌ای عامیانه می‌گوید که هر کس با کینه و دشمنی از زیر این طاق عبور کند، سنگینی سقف را روی شانه‌هایش حس خواهد کرد، اما اگر دو دشمن در زیر این طاق به هم برسند و به حرمت نانی که زیر آن خورده شده، آشتی کنند، برکت به خانه‌شان سرازیر می‌شود. ۴. ویژگی بصری برای عکاس‌ها اگر به عکاسی علاقه دارید، طاق بیضایی معدن «نورهای خطی» است. در ساعاتی از ظهر که خورشید کاملاً عمود می‌تابد، از روزنه‌های کوچک سقف (که برای تهویه تعبیه شده‌اند)، ستون‌هایی از نور به کفِ سنگ‌فرش کوچه می‌تابد که در میان گرد و غبار معلق در هوا، صحنه‌ای سورئال و سینمایی ایجاد می‌کند. چطور پیدایش کنید؟ این طاق در کوچه‌های پرپیچ‌وخم محله سنگ سیاه است. از سمت آرامگاه سیبویه که به سمت حمام ایلخانی حرکت کنید، وقتی کوچه‌ها تنگ‌تر و سقف‌ها بلندتر می‌شوند، به طاق بیضایی می‌رسید. یک پیشنهاد شیرازی: وقتی زیر طاق هستید، چند لحظه سکوت کنید. صدای اکوی قدم‌هایتان روی سنگ‌فرش، دقیقاً همان صدایی است که ۲۰۰ سال پیش یک بازرگان یا یک سرباز زندیه می‌شنیده است.

یه گذر تاریخی هست، طاق کوتاه و جذابی هست. این طاق واقع در محله سر باغ و از نقاط پررونق شهر بوده. در واقع محله سر باغ بخاطر نزدیکی با یه باغ بزرگ این اسم رو براش گذاشتن. و توی این قسمت از محله سرباغ کوچه ای بوده که بیضایی ها زندگی میکردن. به همین جهت اسم این طاق بیضایی نام گرفته.

طاق بیضایی در معماری، نوعی طاق با منحنی بیضی‌شکل است. این طاق در بناهای مختلفی از جمله خانه‌های سنتی و بناهای تاریخی ایران به کار رفته است. از جمله کاربردهای آن می‌توان به پوشش دهانه‌ها و ایوان‌ها اشاره کرد. در شیراز، خیابانی به نام طاق بیضایی وجود دارد که در محله سیاه سنگ واقع شده است

یکی از محله های زیبای شیراز