بقایای حمام تاریخی سالم خان در برازجان، استان بوشهر، یه مکان یادبود واقعه تاریخیه که با آثار باقیماندهاش، خاطرهای از دوران گذشته برمیگردونه. اینجا برای علاقهمندان به معماری تاریخی و تاریخ ایران، یه مقصد جذابه. برازجان بهعنوان یکی از شهرهای تاریخی جنوب ایران، با جاذبههای فراوانش شناختهشدهست و سالم خان با طراحی خاصش، جایگاه ویژهای پیدا کرده. اگر میخوای در دل تاریخ قدم بزنی، حتماً اینجا رو ببین.
حمام سالم خان، که در سال 1208 هجری قمری ساخته شد و به نام سالم خان، یکی از قدیمیترین و زیباترین بناهای تاریخی برازجان است؛ در اینجا با سنگنقاشیهای «یا سالم یا دائم» و گنبدی که بهصورت مغربی ساخته شده تا آفتابگیر باشد، میتوانستید حس زمانهای گذشته را حس کنید. این حمام نهتنها برای تمیزکاری و بهداشت مردم بود، بلکه محلی برای سخنرانیها، مراسم ملی و مذهبی، و حتی مسابقات و دادخواستها بود؛ در فصل زمستان بهعنوان یک مرکز درمانی سنتی استفاده میشد. اما در سالهای اخیر با تخریب توسط لودر، بخش عمدهای از آن به خاک فرو رفت و فقط اسکلت باقی ماند؛ این اتفاق باعث شد که مردم با اندوه و حسرت، به یاد خاطرات شیرین و داستانهای محلی که در این مکان رخ داده بود، برگردند. رضا مرادی با امتیاز 5 ستاره، این تاریخچهی غنی و لحظات فرهنگی را بهصورت عاشقانه و با جزئیات فراوان توصیف کرده و از دست دادن این گنجینهی فرهنگی را بهعنوان یک خسارت بزرگ یاد کرده است.
رضا مرادی
۳ سال قبل
۵
حمام سالم خاني بیست و شش سال مدفون در خاك/حسين برازجاني
اين حمام قديمي كه به استناد لوحه سنگي كه در سردر طاق ورودي آن با جمله « يا سالم يا دائم» كه بر روي سنگ حكاكي شده و با حساب حروف ابجد تاريخ بناي آن به سال 1208 هجري قمري
اين حمام قديمي كه به استناد لوحه سنگي كه در سردر طاق ورودي آن با جمله « يا سالم يا دائم» كه بر روي سنگ حكاكي شده و با حساب حروف ابجد تاريخ بناي آن به سال 1208 هجري قمري حدود 223 سال قبل مي رسد به همت بزرگ مردي محبوب و خيّرِ با ايمان به نام سالم خان دومين ضابط رسمي برازجان ساخته شده و در همان ابتدا يك دانگ آن را وقف حضرت امام حسين (ع) كرد اين حمام به سبك و سياق حمام وكيل شيراز ساخته شد و در محوطه جنوبي آن كارگاهي معروف به عصار خانه كه در آن كارگاه از كنجد، روغني گرفته كه در گويش مردم دشتستان به «ارده» معروف است.
در فصل زمستان مورد استفاده قرار مي گرفت كه هم اكنون نيز اين صنعت رايج است حمام فوق به سبك معماري اسلامي داراي گنبد و طاق ضربي و درب ورودي طاق هلالي بود و بر خلاف ديگر ساختمان ها كه در برازجان به خاطر جلوگيري از تابش مستقيم خورشيد معمولا رو به شمال و جنوب ساخته مي شد اين حمام رو به مغرب ساخته تا كاملا آفتابگير باشد براي ورود به آن بايد به وسيله چندين پله به پايين مي رفتي در مدخل آن محل هايي مثل رخت كن، كيسه كش خانه، محل مخصوص مُشت و مال «ماساژ بدن» چندين اتاقك كوچك براي استفاده از داروي نظافت خزينه (همان خرانه) «حوضچه هاي آب سرد و گرم» مثل حمام سوناي امروزي، پشت بام آن گنبد و در اطراف گنبد پنجره هاي كوچك جهت نورگيري و تابش خورشيد تعبيه كه با شيشه مسدود شده بود در روزهاي فرد جهت استفاده مردان و روزهاي زوج به خانم ها اختصاص داشت.
زمان شروع و پايان استفاده مردانه و زنانه توسط شيپوري كه بر پشت بام حمام توسط كارگر مخصوص به صدا در مي آمد به مردم اعلام مي شد. محوطه جلو حمام ميدان شهر و محل تجمع مردم سخنراني ها، متينگ ها، داد خواهي ها، مراسم و اعياد ملي و مذهبي بود.
اين حمام سال هاي طولاني كار خدمات دهي بهداشتي و نظافت را به مردم برازجان و حومه ارزاني داشت هر چند كه به واسطه عمومي بودن حمام تبعاتي نيز داشته اما سال هاي سال تا قبل از تاسيس حمام مرحوم حاج شكرا... خير انديش كه در جنوب خيابان بيمارستان و پشت اداره پست فعلي قرار دارد و چند سالي مورد استفاده مردم قرار گرفته كه اين حمام نيز هم اكنون مخروبه شده و بلا استفاده
مي باشد. حمام سالم خان يكه تاز ميدان بود. در احوال اين حمام داستان هاي شيريني نيز نقل شده كه تعريف آن خالي از لطف نيست.
نقل است كه زني سال ها بچه دار نمي شده براي اولين بار چشمش به گنبد و طاق هاي حمام مذكور مي افتد و نمي داند كه حمام است در دل خود نذر مي كند و مي گويد يا امام زاده اگر من بچه دار شدم يك پازن (بز نر) نذرت مي كنم بر حسب اتفاق چندي بعد حامله و بچه دار مي شود و بنا به نذري كه داشته به اتفاق خانواده گوسفندي را براي قرباني كردن و پخش بين مردم درب حمام مي آورد مردم كه از قضيه باخبر مي شوند به آن خانم مي گويند اين جا حمام است امام زاده نيست آن خانم با خونسردي پاسخ مي دهد «چه حموم بُو چه امام زاده حالا كه مرادمونه داده»
داستان ديگر اين كه پيرمردي ساده دل چند گوني گندم كه ظاهرا مربوط به خان بوده را براي آسياب كردن به آن جا مي آورد مسئول حمام مي گويد پدر جان اين جا حمومه مدار نيست (مدار به گويش مردم دشتستان به معني آسياب است) پيرمرد فكر مي كند كه حمامه يعني آسياب خرابه مي گويد «يعني ايقه حمومه كه بار خانم نمي هره» يعني اين قدر حمامه كه بار خان را آرد نمي كند؟
بالاخره اين حمام با تمام خاطراتش قدمتش و خدماتش عاقبت بنا به «پاورقي جايگاه دشتستان در سرزمين ايران ـ تاليف استاد فرزانه جناب آقاي سروش اتابك زاده در سال 1363 شمسي به دستور شهردار وقت برازجان بدون ملاحظه به موقوفه بودن ملك و اهميت ويژه اي كه از جهت نوع بنا و قدمت داشت با لودر تخريب و گنبدهاي آن به درون صحن ريخته و پر نمودند كه خوشبختانه اسكلت حمام دست نخورده مدفون است جا دارد سازمان ميراث فرهنگي استان ساختمان مذكور را از دل خاك بيرون آورده كه مي تواند مورد استفاده بسيار قرار گيرد.»
