بافت تاریخی بیرجند

- بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، دارای بافت تاریخی غنی و ارزشمندی است که نمایانگر فرهنگ و تمدن ایرانی است. - بنای تاریخی خواجه خضر، که به دوره قاجاریه تعلق دارد، یکی از آثار تاریخی مهم بیرجند است و به دلیل قرار گرفتن در کنار آرامگاه، اهمیت فرهنگی و مذهبی دارد. - موزه مشارکتی مردم‌شناسی بیرجند، که در خانه تاریخی اعتمادی نیا واقع شده، نمایشگر انواع لوازم معیشتی، ابزار و وسایل حرف سنتی و صنایع‌دستی منطقه است. - موزه میراث پهلوانی، که در زورخانه قدیمی امیرعرب قرار دارد، به نمایشگاهی دائمی از مواریث پهلوانی و ورزش باستانی اختصاص یافته است. - باغ اکبریه، که در دوره قاجاریه ساخته شده، با تزیینات منبت، مشبک و ارسی با شیشه‌های رنگی، یکی از زیباترین آثار تاریخی بیرجند به شمار می‌رود. - بافت تاریخی بیرجند با وسعت بیش از 127 هکتار، پس از یزد و کاشان، به عنوان یکی از شهرهای با بافت منسجم و ارزشمند فرهنگی و تاریخی در ایران شناخته می‌شود. - کمتر از ۱۰ درصد از بافت تاریخی بیرجند تاکنون مرمت شده است، که نشان‌دهنده نیاز به توجه و حفاظت بیشتر این میراث فرهنگی است.

بافت تاریخی بیرجند، میراث ارزشمندی است که همگونی تمدن، فرهنگ و معماری اصیل را به نمایش می‌گذارد و نوروز امسال نیز گذرگاهی برای حضور گردشگران داخلی و خارجی است تا تجربه متفاوتی از گشت و گذار در کوچه‌ پس کوچه‌های قدیمی را کسب کنند. شهر تاریخی بیرجند در شرق ایران و مرکز استان خراسان جنوبی در گذر تاریخ طولانی خود فراز و فرودهای بسیاری از سر گذرانده است. اشعار حکیم نزاری، وجود محله‌ای در بافت قدیمی شهر، کاوش‌های به عمل آمده از قلاع دختر در "بند دره” و "قلعه دره” و نیز کتیبه به‌ دست آمده از کال جنگال در روستای ریچ از توابع خوسف، "تخته سنگ لاخ مزار” واقع در روستای کوچ، سنگ نگاره و کتیبه‌های پهلوی اشکانی در دره "استاد تنگل” نشانه قدمت چند هزار ساله بیرجند است. قرائن و شواهد نشان‌ می‌دهد که آبادانی و رونق شهر بیرجند از دوره صفویه به بعد بوده که تقریبا تا اواسط دوره قاجاریه معماری و بافت هماهنگی را در برداشته است. یادمان‌های تاریخی بی‌شمار در این شهر، خانه‌های گلی و گنبدی شکل و کوچه‌های پیچ در پیچ، قراولخانه‌های بیدار و کاروانسراهای پرجنب و جوش حکایت از دفاع در برابر دشمن بیگانه یا مبارزه با توفان شن دارد. بیرجند دارای ۱۹ محله معتبر و مهم بوده اما آنچه امروز بیش از سایر محلات در تیررس بازدید گردشگران داخلی و خارجی به عنوان نمادی از بافت تاریخی شهر قرار دارد، محله «سرده» است که در زمان‌های قدیم طبقه‌ اعیان‌ و اشراف در این منطقه ساکن بودند.