حسینیه نواب جاذبههای گردشگری در شهر بیرجند. این حسینیه یه مکان دنج و آرامه که برای دعا و آرامش روحیه عالیه. در محلهای سنتی و نزدیک به بازار، اینجا با فضای صمیمی و خوشبرخورد، جای خوبی برای بازدیدکنندگانیه که میخوان از زندگی روزمره مردم خراسان جنوبی باخبر بشن. در بیرجند، حسینیهها بهعنوان یکی از مهمترین نقاط فرهنگی و مذهبی شناخته میشن. اگر میخواید یه لحظه از شلوغی شهر دور بشید و روحیهتون رو تازه کنید، حتماً این حسینیه رو در برنامهتون بگنجونید. یه نکته ساده: بهتره قبل از رفتن، زمان بازدید رو با مسئولان هماهنگ کنید تا از هرگونه تداخل جلوگیری بشه.
حسینیه نواب، این بنای تاریخی و مذهبی که در قلب محلهی چهاردرخت بیرجند قرار گرفته، نهتنها بهعنوان یک جاذبه گردشگری بلکه بهعنوان یک گنجینهی فرهنگی و هنری شناخته میشود؛ از گچبریهای شگفتانگیز و کتیبههای بلندش گرفته تا داستانهای محلی دربارهی نوابها که میگویند شاه عباس صفوی و خاندان نواب آن را ساختهاند، همهچیز در این مکان بهخوبی در هم تنیده شده است. بازدیدکنندگان میتوانند در حیاط مرکزی و دو ایوان این حسینیه، نور خورشید را در زمانهای خاص تابستان بر روی کلمات گچبری شده ببینند، که مثل یک یادآور روحانی برای اذان و نیایش است. همچنین، روایتهای محلی دربارهی نخل پیر که در ماه محرم بهطور نمادین در حیاط میدرخشید، نشان میدهد که این بنا نهتنها مکانی برای عزاداری بلکه یک نقطهی اتصال عاطفی میان مردم و تاریخ است. ثبتشدن آن بهعنوان اثر ملی ایران در ۱۱
HESAM ASHOORI
۶ ماه قبل
۵
در قلب محلهی با اصالت «چهار درخت» بیرجند، بنایی با شکوه و تاریخی قد برافراشته که بیش از هر چیز با گچبریهای بینظیر و کتیبههایِ بلندش شناخته میشود: حسینیه نواب. این بنا که متعلق به دوره صفویه است (و در دوره قاجار بازسازی شده)، یکی از قدیمیترین و مهمترین مراکز مذهبی و فرهنگی شرق ایران به شمار میرود.
بگذار از لایههایِ عمیقترِ این بنا و روایتهایی بگویم که در میانِ نقوشِ گچیِ آن پنهان شده است:
۱. روایتِ «نواب»؛ پیوندِ حکومت و معنویت
این حسینیه به دستور «شاه عباس صفوی» و توسط خاندان «نواب» ساخته شده است.
داستانِ قدرت: نوابها از حاکمان و اشرافِ منطقه بودند، اما روایت است که آنها میخواستند فضایی بسازند که در آن «شاه و گدا» در کنار هم بنشینند. محلیهای قدیمی میگویند این بنا به قدری در میان مردم محترم بود که حتی حاکمانِ ظالمِ دورههایِ بعدی هم وقتی واردِ هشتیِ حسینیه میشدند، به نشانهیِ احترام از اسب پیاده شده و شمشیر خود را باز میکردند.
۲. شاهکارِ گچبری؛ کتیبههایی که جان دارند
اگر به دیوارهای بلندِ ایوان و تالار اصلی نگاه کنی، کتیبههایِ گچیِ بسیار پهن و مجللی را میبینی که تماماً با خط ثلث آراسته شدهاند.
افسانهیِ معمار: محلیها روایتی دارند که میگوید هنرمندی که این گچبریها را انجام میداده، چنان غرق در ذکر و ارادت بوده که تمامِ این اشعار (از جمله دوازدهبند محتشم کاشانی) را بدونِ آنکه پیشنویسی روی دیوار بکشد، مستقیماً با ابزار بر روی گچِ خیس حکاکی کرده است. آنها معتقدند ظرافتِ این نقوش، ثمرهیِ «ایمانِ» معمار است، نه فقط مهارتِ او.
۳. روایتِ «نخلِ پیر» و آیینهایِ عاشورایی
حسینیه نواب مرکز اصلیِ آیینهای سنتی بیرجند در ماه محرم است.
داستانِ نخل: در گذشته نخلِ بزرگی در این حسینیه نگهداری میشد. قدیمیهای محله چهار درخت روایت میکنند که در روزِ عاشورا، زمانی که نخل را از جای خود بلند میکردند، گویی تمامِ دیوارهایِ خشتیِ حسینیه به لرزه میافتاد و صدایی شبیه به ناله از میانِ آجرهایِ کهن شنیده میشد. این پیوندِ عاطفیِ مردم با بنا، آن را به یک موجودِ زنده در حافظهیِ جمعیِ شهر تبدیل کرده است.
۴. معماریِ «نور و سایه»
بنا دارای یک حیاط مرکزی و دو ایوان است که در مقابل هم قرار گرفتهاند.
باورِ محلی: طراحیِ پنجرههایِ بالایی و ارسیهایِ حسینیه به گونهای است که در ظهرِ روزهایِ تابستان، نورِ خورشید دقیقاً بر روی کلماتِ خاصی از کتیبههایِ گچی میافتد. محلیها معتقد بودند این «نورِ مقدس»، زمانِ دقیقِ اذان و نیایش را به حاضران یادآوری میکرده است.
حسینیه نواب، جایی است که هنرِ صفوی با اخلاصِ کویری گره خورده است.
- حسینیه نواب یکی از آثار تاریخی و مذهبی مهم در شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی ایران است.
- این بنا مربوط به دوره صفوی است و در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۸۸۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
- حسینیه نواب در محله چهار درخت، خیابان منتظری واقع شده و دارای معماری خاصی است که با اقلیم گرم و خشک استان خراسان جنوبی همخوانی دارد.
- ایوانهای بنا با تزئینات مقرنس و گچبریهای هندسی، ویژگیهای بارز معماری این حسینیه را تشکیل میدهند.
- در سردر ورودی حسینیه، اشعاری در مدح حضرت حسین ابن علی (ع) به خط گچبری شده است که از جمله آثار محتشم کاشانی، شاعر عصر صفویه، میباشد.
- تزئینات و گچبریهای این بنا توسط استادکارانی از اصفهان انجام شده است که نشاندهنده هنر و معماری غنی ایران در دوره صفوی است.
- حسینیه نواب به عنوان یکی از مکانهای مهم برای عزاداری و برگزاری مراسم مذهبی در شهر بیرجند شناخته میشود و بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی این شهر را تشکیل میدهد.
