مدرسه متوسطه شوکتیه

مدرسه ای قدیمی و بسیار زیبا که توسط پدر اسدالله علم در اواخر ره قاجاریه بنا شده و اساتیدی همچون حسن رشدیه و کلنل علی نقی وزیری اینجا به تدریس پرداختند اند

مشاهده در گوگل مپس

وقتی در بافت تاریخی بیرجند قدم می‌زنی، بنایی را می‌بینی که نه تنها یک شاهکار معماری، بلکه نمادِ گذارِ ایران از سنت به مدرنیته است: مدرسه شوکتیه (یا حسینیه شوکتیه). این بنا که در ابتدا به عنوان حسینیه ساخته شد، در سال ۱۲۸۶ خورشیدی به همت «امیر شوکت‌الملک علم» تبدیل به دومین مدرسه نوین ایران (بعد از دارالفنون تهران و همزمان با رشدیه تبریز) شد. من وقتی وارد صحن وسیع این مدرسه شدم، بیش از هر چیز تحت تأثیر عظمت ایوان بلند آن قرار گرفتم. حسی که در اینجا به آدم دست می‌دهد، حسِ غرور از پیشینه فرهنگیِ منطقه‌ای است که آن را «شرقِ دانش» می‌نامند. معماری؛ پیوند دین و دانش این بنا با سبک معماری کویری و در دو طبقه ساخته شده است: تک‌ایوانی باشکوه: شاخص‌ترین بخش مدرسه، ایوانِ بسیار بلند و رفیع آن در ضلع جنوبی است که با مقرنس‌کاری‌های گچی ظریف تزیین شده است. حیاط وسیع: حیاط بزرگی در مرکز قرار دارد که دور تا دور آن حجره‌هایی (کلاس‌های درس) قرار گرفته‌اند. من با دقت به تقارنِ درب‌ها و پنجره‌ها نگاه کردم که چطور نظم آموزشی را در کالبد بنا جاری کرده‌اند. تزیینات: آجرکاری‌های زیبا، گچ‌بری‌های چشم‌نواز و طاق‌های ضربی، از ویژگی‌های بارز این مدرسه است. داستان‌ها و روایت‌های محلی درباره شوکتیه، روایت‌های تاریخی و فرهنگی بسیار مهمی در بیرجند نقل می‌شود: تغییر کاربری شجاعانه: محلی‌ها با افتخار تعریف می‌کنند که چطور شوکت‌الملک با وجود مخالفت‌های برخی سنت‌گرایان، بخشی از موقوفات حسینیه را به مدرسه اختصاص داد تا فرزندانِ این دیار از دانش نوین عقب نمانند. آن‌ها می‌گویند: «نوری که از این حجره‌ها بلند شد، تاریکیِ جهل را در کل قهستان از بین برد.» نظمِ شوکتی: پیرمردهای بیرجند از پدربزرگ‌هایشان نقل می‌کنند که انضباط در این مدرسه چنان سخت‌گیرانه و دقیق بود که شاگردانِ آن (که بعدها بسیاری از آن‌ها از مفاخر علمی ایران شدند) حتی در راه رفتن در کوچه‌های شهر هم وقار و نظم مدرسه را حفظ می‌کردند.

مشاهده در گوگل مپس

مدرسه شوکتیه بیرجند ابتدا به نام حسینیه شوکتیه توسط امیر اسماعیل خان معروف به شوکت الملک اول، در سال ۱۳۰۸ه‍.ق به‌دست استادان و معماران یزدی شروع و در سال ۱۳۱۲ه‍.ق بنای آن به پایان رسید. در سال ۱۳۲۶ هجری قمری برابر با ۱۲۸۲ هجری شمسی ،این ساختمان توسط برادرش، محمد ابراهیم خان علم (شوکت الملک دوم)، پدر اسدالله علم به مدرسه تبدیل شد. شوکت‌الملک تحت تأثیر اقدام امیر کبیر در تأسیس مدرس دارالفنون در صدد برآمد مدرسه مشابهی را در بیرجند تأسیس کند. پس از مدرسه عالی دارلفنون، مدرسه ابتدائی رشدیه تبریز، و مدرسه محتشمیه در کرمانشاه، مدرسه شوکتیه بیرجند چهارمین مدرسه از نوع مدارس جدید در ایران محسوب می‌شود

مشاهده در گوگل مپس

مدرسه شوکتیه سومین مدرسه آموزش به سبک نوین بعد از دارالفنون و رشدیه تبریز می باشد. در حال حاضر محل طلاب و قرآن کریم می باشد. در بازدید از این مدرسه حتما از موزه وقف در طبقه فوقانی که دربرگیرنده عکس های قدیمی و خاطره انگیزه از کادر آموزشی مدرسه در دوران قدیم و نیز ریزنمرات و مکاتبات دانش آموزان آن دوران می باشد، بازدید نمایید.

مشاهده در گوگل مپس