نارین قلعه، موزه تاریخی جذابی است که به دورههای باستانی این منطقه اشاره دارد. به عنوان یک موزه در نایین، فضای آرام و دوستانهای دارد که بازدیدکنندگان را با محوطههای نمایش، اشیای تاریخی و داستانهای گذشته همراه میکند. تجربهای دوستانه برای خانوادهها و علاقهمندان به تاریخ ایران است که میخواهند از نزدیک به گنجینههای فرهنگی شهری کهن نزدیک شوند.
نارین قلعه، که در قلب محله باب المسجد و در میان بافت تاریخی نایین قرار گرفته، یکی از قدیمیترین و بزرگترین بناهای خشتی منطقه است؛ بازدیدکنندگان میفهمند که در حال حاضر فقط دیوارهای عظیم و چند طاق باقی مانده و دسترسی به داخل قلعه ممنوعه، ولی اطرافش میتوان گشت زد و از چشمانداز تاریخی لذت برد. خیلیها از نبود تابلو یا راهنمایی در محل ناراضی هستند و انتظار دارند سازمان میراث فرهنگی به ترمیم و معرفی بهتر این بنا بپردازد، در حالی که برخی گزارش میکنند که در حال حاضر عملیات استحکامبخشی و بازسازی برخی برجها در جریان است. با وجود این، بازدید رایگان و وجود امکانات رفاهی در اطراف، نارین قلعه را به یکی از جاذبههای گردشگری محبوب نایین تبدیل کرده است، اگرچه هنوز نیاز به توجه و نگهداری بیشتری دارد.
HESAM ASHOORI
۶ ماه قبل
۵
نارینقلعه (یا نارنجقلعه) نائین، کهنترین بنای تاریخی این شهر کویری و یکی از مهمترین دژهای باستانی ایران مرکزی است. این بنا که درست در قلب بافت تاریخی نائین (میان محلههای بابالمسجد، کلوان و نوآباد) قرار گرفته، هسته اولیه شکلگیری شهر محسوب میشود.
در ادامه، تحلیل ویژگیهای برجسته این بنا بر اساس دادههای تاریخی و باستانشناسی ارائه شده است:
۱. قدمت و پیشینه تاریخی
دوران ساخت: بر اساس ابعاد خشتها و سبک معماری، باستانشناسان قدمت آن را به دوره اشکانیان (پارتیان) یا ساسانیان نسبت میدهند (حدود ۲۰۰۰ سال پیش).
کاربری: گمانهزنیهای متعددی درباره کاربری اولیه آن وجود دارد؛ برخی آن را یک آتشگاه باستانی میدانند و برخی دیگر معتقدند به عنوان یک دژ نظامی یا مرکز اداری و حاکمنشین شهر استفاده میشده است.
روایتهای تاریخی: اصطخری، جغرافیدان قرن چهارم هجری، در نوشتههای خود از این قلعه نام برده و به خندقهای عمیق اطراف آن اشاره کرده است. همچنین این قلعه شاهد نبردهای تاریخی مهمی میان «آل مظفر» و «چوپانیان» بوده است.
۲. ویژگیهای معماری و ساختاری
مصالح: تمام بنا از خشت خام و چینه ساخته شده است. ابعاد خشتها متفاوت است (از ۴۳×۴۳ تا ۲۲×۲۲ سانتیمتر) که نشاندهنده بازسازی و گسترش قلعه در دورههای مختلف تاریخی است.
ارتفاع و ابعاد: در گذشته، با احتساب عمق خندق، ارتفاع قلعه به حدود ۵۰ متر میرسید که آن را به بلندترین بنای شهر (حتی بلندتر از مناره مسجد جامع) تبدیل میکرد. امروزه ارتفاع دیوارهای باقیمانده بین ۱۴ تا ۲۵ متر متغیر است.
سیستم دفاعی: این قلعه به صورت چندضلعی طراحی شده و دارای چندین برج در گوشهها بوده است. وجود خندق عمیق دورتادور آن، نفوذ به دژ را در زمان حملات بسیار دشوار میکرد.
۳. وضعیت فعلی و برنامههای احیا
متأسفانه امروزه بخش بزرگی از این بنا تخریب شده و تنها بقایای دیوارهای عظیم و طاقهای خشتی آن دیده میشود. با این حال:
ثبت ملی: این اثر در سال ۱۳۶۵ (و مجدداً در ۱۳۸۰) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تبدیل به سایتموزه: طبق آخرین گزارشها، طرحهایی برای تبدیل نارینقلعه به یک «سایتموزه» در جریان است. در سالهای اخیر، عملیات استحکامبخشی هسته مرکزی، پیبندی و بازسازی برخی برجها برای جلوگیری از تخریب بیشتر انجام شده است.
درب در تاریخ یک اردیبهشت 1403 بسته بود و نمیشد رفت داخلش
بخش های پراکنده ای از نمای بیرونی ترمیم شده ولی بنظر میرسید داخلش وضعیت چندان جالبی نداره
و اینکه همچین بنای کهن و ارزشمندی هیچ تابلویی نداشت که توضیحات هر چند حداقلی راجع بهش داده بشه
قلعه وضعیت خوبی ندارد ولی به نظر میامد بعضی قسمت ها در حال مرمت است، دری که محلی ها گفتن تازه نصب شده بسته بود و قابل بازدید نبود، امیدوارم با توجه به اینکه شهر نایین مقصد گردشگری قوی هست به این قلعه هم رسیدگی بشود و قابل بازدید شود
نارین قلعه نایین را «نارنج قلعه نایین» نیز مینامند.
از مناره مسجد جامع این شهر، با ۴۰ متر ارتفاع، بلندترین بنای قدیمی شهر به شمار میرود.
قدمت نارین قلعه نایین به دوره اشکانیان یا دوران ساسانیان بازمیگردد.
ورود به بخشهای داخلی نارین قلعه نایین امکانپذیر نیست.
نارین قلعه نایین در بافت شهری قرار دارد، و امکانات رفاهی و فروشگاهی مناسبی در اطراف آن وجود دارد.
در ایام تعطیل تورهای گردشگری زیادی از بافت تاریخی نایین دیدن میکنند و این منطقه نسبتا شلوغ است.
بازدید از نارین قلعه نایین رایگان است.
