مسجد پامنار، یک مکان تاریخی زیبا در زواره، استان اصفهان، است. این مسجد با معماری سنتی و فضای آرامشبخش، برای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و معماری ایرانی جذاب است. در این منطقه، مسجدهای تاریخی بهعنوان نماد فرهنگ و هنر ایرانی شناخته میشوند و مردم محلی همواره بهدنبال دیدن این آثار تاریخی هستند. اگر به زواره سفر میکنید، حتماً وقت بگذارید تا در فضای آرام این مسجد قدم بزنید و از زیباییهای آن لذت ببرید.
مسجد پامنار در زواره، با منارهٔ ۲۱ متری که دومین منارهٔ تاریخی ایران (بعد از مسجد جامع ساوه) محسوب میشود، واقعاً یه جاذبهٔ تاریخی است؛ همهٔ بازدیدکنندهها از زیبایی گچبریهای هفت محراب، تزئینات هندسی آجر و کتیبهٔ کوفی سال ۴۶۱ هجری قمری تعریف میکنند. اما همزمان چندین نظر اشاره میکنه که این بنا هنوز در حال تخریب و نوسازی است و نگهداری کافی نداره؛ بعضی از محرابها به سالن اجتماعات تبدیل شده و در کل وضعیت نگهداری بهطور واضحی کمبود. با وجود این، اکثر بازدیدکنندهها حتماً باید این مسجد رو ببینن؛ فضای آرام، تاریخچهٔ سلجوقی و معماری منحصر بهفردش، تجربهای فراموشنشدنی میده، حتی اگر هنوز نیاز به تعمیرات و مراقبت بیشتری داشته باشه.
sajjad Aqakhani
۲ سال قبل
۵
«مسجد پامنار» زواره، متعلق به دوره سلجوقیان است که در قرن هشتم هجری و در شهر زواره در ۱۲ کیلومتری اردستان واقع شده است. مناره این مسجد، یک کتیبه کوفی به تاریخ سال ۴۶۱ هجری قمری دارد که ساختمان آن را به «محمدبن ابراهیم» نسبت میدهد.
ارتفاع منار فعلی ۲۱ متر است
بیشتر مساجد باستانی ایران به جای کاخهای ساسانیان یا آتشکدهها بنا نهاده شدهاند؛ بنای اصلی و پیشین مسجد پامنار نیز مربوط به آتشکدهای کهن باقیمانده از دوران ساسانیان است. این مسجد در زواره دارای یک مناره بلند کتیبهدار است که شهرت مسجد به همین علت است. مناره این مسجد را دومین مناره بلند کتیبهدار تاریخ بعد از اسلام میدانند. بانی این مسجد دهدار زواره، فردی به نام «ابوعبدالله محمدابنابراهیم» در قرن پنجم بوده است.
با توجه به کتیبه مناره، زمان دقیق ساخت مسجد و مناره آن در سال ۴۶۱ قمری بوده است. بر اساس نوع معماری انجامشده روی بنا، متوجه میشویم که این شاهکار مربوط به دوره تاریخی سلجوقیان بوده که متأسفانه بخشی از مسجد که در دوره ساسانیان ساختهشده بود، به همراه یکی از محرابها تخریب شده است.
الحق و بالانصاف هر انسانی از دیدن این همه زیبایی و ریزه کاری و دقت و انسجام در یک سازه متحیر میماند. این مسجد حدودا هزار ساله مربوط به دوره سلجوقیان، و قدیمی ترین اثر معماری و تاریخی بجامانده در زواره هست. مناره این مسجد، از خود مسجد معروف تر و حائز اهمیت تر است. گفته میشود که هم از نظر ارتفاع و هم از نظر داشتن کتیبه تاریخی؛ دومین مناره کشور محسوب میشود
مسجد پامنار زواره، یکی از ارزشمندترین آثار دوران سلجوقی (قرن پنجم هجری) است که به دلیل داشتن یکی از قدیمیترین و زیباترین منارههای تاریخدار ایران، به این نام شهرت یافته است. این مسجد در بافت تاریخی زواره قرار دارد و از نظر غنای تزیینات گچبری، در ردیف شاهکارهای هنر اسلامی قرار میگیرد.
تحلیل فنی و معماری این بنا به شرح زیر است:
۱. منارهی تاریخی (نگین مسجد)
منارهی این مسجد دومین منارهی تاریخدار ایران (پس از مناره مسجد جامع ساوه) محسوب میشود:
کتیبه و قدمت: طبق کتیبهی کوفی موجود بر بدنه، این مناره در سال ۴۶۱ هجری قمری ساخته شده است.
ساختار: مناره با استفاده از آجر ساخته شده و دارای تزیینات هندسی بسیار ظریفی است. ارتفاع و فرم استوانهای آن به گونهای طراحی شده که علاوه بر پخش صدای اذان، به عنوان یک میل راهنما برای کاروانهایی که از دل کویر به سمت زواره میآمدند، عمل میکرده است.
۲. محرابهای هفتگانه
یکی از شگفتیهای معماری این مسجد، وجود هفت محراب با تزیینات گچبری خیرهکننده است:
سبک گچبری: این محرابها به سبک دوران سلجوقی و با طرحهای اسلیمی، گیاهی و کتیبههای کوفی مزین شدهاند.
تنوع طراحی: هر یک از این محرابها طراحی منحصربهفردی دارند که نشاندهندهی اوج خلاقیت هنرمندان آن عصر در استفاده از متریال سادهی گچ برای خلق فضایی قدسی است.
۳. شبستان و ساختار کالبدی
معماری شبستانی: برخلاف مسجد جامع زواره که چهار ایوانی است، مسجد پامنار دارای سبک شبستانی (پایهوار) است. سقفهای ضربی و تاقهای جناغی آن بر روی ستونهای قطور خشتی و آجری قرار گرفتهاند که عایق بسیار خوبی در برابر گرمای کویر هستند.
تخریب و بازسازی: بخشهایی از شبستان قدیمی مسجد در دورههای مختلف تخریب شده و در دوران قاجار مرمتهایی روی آن صورت گرفته است، اما بخشهای اصلی و محرابها همچنان اصالت سلجوقی خود را حفظ کردهاند.
۴. منبر سنگی
در این مسجد منبری سنگی و بسیار قدیمی وجود دارد که از ویژگیهای خاص آن به شمار میرود و ماندگاری بالایی در طول قرنها داشته است.
مختصات بازدید:
موقعیت: شهر زواره، محله پامنار (بافت تاریخی).
نکته عکاسی: بهترین زمان برای تماشای تزیینات آجرکاری مناره و سایهروشنهای آن، ساعات اولیه صبح یا هنگام غروب است.
زواره شهر کوچیکیه و خیلی اماکن تاریخی جذابی نداره... اما مشکل بزرگش این نیست، اماکن تاریخی موجود هم بهش رسیدگی نمیشه و در کمال تعجب هرجا میری یا به در بسته میخوری یا کوچکترین رسیدگی به اون محل که میتونه توریست جذب کنه نشده!
