پیر علمدار

برج پیر علمدار مربوط به سده ۵ ه.ق است و در شرق شهر دامغان، در محله خوریا، در خیابان ایستگاه راه آهن، نزدیک مسجد جامع و مدرسه حاج فتح علی بیگ واقع شده است. این برج در سال ۴۱۷ هجری قمری به دستور بختیار بعد از وفات پدرش به صورت برج مدور آجری با گنبد مخروطی پیازی شکل ساخته شد. ارتفاع این بنا ۱۳ متر، قطر داخلی آن ۵/۴ متر و شهرت آن به دلیل کتیبه ای زیبا با خط کوفی مشبک است. این بنا به سبک بنای چهل دختران ولی نه به ظرافت و زیبایی آن ساخته شده است.

مشاهده در گوگل مپس

درش بسته بود. اگر غوغای کودکان بازیگوش اطرافش بگذارد میشود دقایقی از همان بیرون در تاریخ سیر کرد و تامل نمود. دو مناره مسجد تاریخانه و جامع هم از اینجا پیداست. فضای باز گسترده ای اطرافش هست.

مشاهده در گوگل مپس

برج پیر علمدار، یکی از شاهکارهای معماری قرن پنجم هجری و از قدیمی‌ترین نمونه‌های «برج‌آرامگاه» در ایران است که در محله‌ی خوریا، شرق مسجد جامع دامغان قرار دارد. این بنا مدفن «ابوحرب بختیار بن محمد»، ملقب به پیر علمدار، از سرداران و حکام ایالت قومس در دوره‌ی آل زیار است. این بنا از چند جهت در تاریخ معماری ایران اهمیتِ حیاتی دارد: ۱. معماری؛ نبوغ در دایره و استوانه پیر علمدار بر خلاف بسیاری از بناهای هم‌عصر خود که چهارگوش بودند، به شکل استوانه‌ای ساخته شده است. گنبد نیم‌دایره: این برج دارای یک گنبد پیازیِ کم‌خیز (خفته) است که به صورت دوپوش ساخته شده. تناسبات دقیق میان قطر بدنه و ارتفاع گنبد، وقار خاصی به بنا بخشیده است. مصالح: تمام بنا از آجر ساخته شده و ظرافتِ بندکشی‌های آن پس از هزار سال هنوز چشم‌نواز است. ۲. کتیبه؛ شناسنامه‌یِ کوفیِ مشبک مهم‌ترین ویژگی پیر علمدار، کتیبه‌ی منحصر‌به‌فرد آن است که دورتادورِ بخشِ بالایی برج (زیر گنبد) را فرا گرفته است: خط کوفی: این کتیبه با خط کوفیِ بسیار پیچیده و تزیینی به صورت گچ‌بری برجسته اجرا شده است. کلمات با نقوش گیاهی و گل‌وبرگ‌های ظریف در هم تنیده شده‌اند که نمونه‌ای عالی از خطاطی قرن پنجم است. محتوا: کتیبه شامل نامِ صاحب مزار و تاریخ ساخت بنا (۴۱۷ هجری قمری) است و با حمد و ثنای الهی آغاز می‌شود. ۳. تزیینات آجری؛ هندسه‌یِ اصیل بدنه‌ی برج با گره‌چینی‌های آجری آراسته شده که در عین سادگی، تنوع بصری ایجاد می‌کنند. سایه‌روشن‌هایی که بر اثر تابش خورشید روی برجستگی‌های آجری ایجاد می‌شود، در ساعات مختلف روز چهره‌ی متفاوتی به پیر علمدار می‌بخشد. این سبکِ تزیین، پیش‌درآمدی بود بر شکوهِ آجریِ عصر سلجوقی که بعدها در بناهایی مثل مناره‌های اصفهان به اوج رسید. ۴. صاحب مزار؛ از شمشیر تا عرفان «ابوحرب بختیار» که این بنا برای او ساخته شده، خود حاکمی مقتدر بود که منوچهری دامغانی (شاعر بزرگ) قصایدی در مدح او سروده است. با این حال، در طول قرن‌ها، شخصیت او در ذهن مردم با هاله‌ای از معنویت و عرفان آمیخته شد و لقب «پیر علمدار» را به خود گرفت؛ به طوری که امروزه این مکان علاوه بر ارزش تاریخی، به عنوان یک زیارتگاه محلی نیز مورد احترام است. برج پیر علمدار، ستونی از آجر و هنر است که هزار سال است در دشت دامغان ایستاده تا قصه‌ی اقتدار و ظرافتِ هنرِ ایرانی را به گوش آیندگان برساند.

مشاهده در گوگل مپس

یکی از زیباترین بناهای تاریخی دامغان، بسیار کوچک، با آجرچینی و کتیبه کوفی زیبا درون بقعه چند ویژگی‌ دارد، از کتیبه کوفی گرهدار، تا نورگیری از دو روزنه کوچک. برای دیدنش باید بروید به مسجد تاریخانه، چون کلید این بقعه دست متولی تاریخانه است.

مشاهده در گوگل مپس