قلعه حصار

فروردین ۱۴۰۴ محوطه باستانی تپه حصار ، یکی از با ارزشترین محوطه های پیش از تاریخی فلات ایران است و مربوط به حدودا شش هزار سال قبل بوده و در این تپه سه طبقه متمایز شناسایی شده است. عبور ریل راه اهن تهران به مشهد از این محوطه باستانی مانع از ثبت جهانی آن شده است. این محوطه کاملا به حال خود رها شده و درحال تخریب بوده و هیچ حفاظ و نگهبانی در محوطه وجود ندارد. مسافت کمی از مسیر دسترسی به آن خاکی است.

تپه حصار (که در میان مردم محلی به قلعه حصار نیز شهرت یافته)، یکی از پنج محوطه‌ی باستانی کلیدی در فلات ایران و جهان است. این مکان نه تنها یک قلعه، بلکه بقایای یکی از نخستین شهرهای متمدن بشری است که قدمت لایه‌های زیرین آن به بیش از ۷۰۰۰ سال پیش (هزاره پنجم پیش از میلاد) بازمی‌گردد. در ادامه، لایه‌های شگفت‌انگیز این میراث جهانی را بررسی می‌کنیم: ۱. توالی تمدن؛ از عصر حجر تا امپراتوری ساسانی تپه حصار مانند یک کتاب قطورِ خاک‌گرفته است که هر لایه‌ی آن داستانی متفاوت دارد: لایه‌های پیش از تاریخ: آثار به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که ساکنان اولیه حصار، در کشاورزی، دامداری و به‌ویژه ذوب فلزات پیشرو بوده‌اند. کشف کوره های ذوب مس در این منطقه ثابت می‌کند که دامغان یکی از نخستین مراکز صنعتی جهان باستان بوده است. دوران مادی و هخامنشی: شواهدی از استقرار در این دوران نیز در تپه دیده می‌شود. کاخ ساسانی: شاید خیره‌کننده‌ترین بخش برای بازدیدکنندگان، بقایای یک کاخ باشکوه ساسانی در جنوب تپه باشد. ستون‌های قطور و گچ‌بری‌های نفیس (که اکنون در موزه‌ها نگهداری می‌شوند) نشان‌دهنده اهمیت این منطقه به عنوان یک مرکز اداری و تفریحی برای شاهان ساسانی در مسیر جاده ابریشم بوده است. ۲. هنر سفالگری؛ امضای سرخ حصار سفال‌های تپه حصار در دنیای باستان‌شناسی به «سفال‌های خاکستری و نخودی» شهرت دارند. این ظروف با نقوش ظریفِ حیوانات (مانند بز کوهی، پلنگ و پرندگان) و طرح‌های هندسی، نشان‌دهنده ذوق هنری بالای مردمی است که هزاران سال پیش در این دشت زندگی می‌کردند. ۳. فاجعه‌ی تاریخی؛ تپه‌ای که به خون نشست در اواخر هزاره سوم پیش از میلاد، تپه حصار دچار یک آتش‌سوزی مهیب و ناگهانی شد. باستان‌شناسان در کاوش‌های خود با اسکلت‌هایی روبرو شدند که در وضعیت‌های اضطراری جان باخته بودند. این واقعه نشان‌دهنده یک تهاجم خونبار یا یک بلای طبیعی ناگهانی است که تمدنِ درخشانِ حصار را برای مدتی طولانی به سکوت واداشت. ۴. چالش مدرن؛ عبورِ قطار از دلِ تاریخ یکی از عجیب‌ترین و تلخ‌ترین ویژگی‌های کنونی تپه حصار، عبور خط راه‌آهن تهران-مشهد از وسط این محوطه باستانی است! لرزش‌های مداوم قطار و تقسیم شدن محوطه به دو بخش، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های حفاظتی این اثر ملی است که همواره مورد نقد باستان‌شناسان بوده است. تپه حصار، شناسنامه‌یِ کهنِ تمدنِ فلاتِ ایران است؛ جایی که خاک، بویِ نخستین کوره‌هایِ مس و شکوهِ کاخ‌هایِ ساسانی را در خود حفظ کرده است.

نام تپه حصار برای اولین بار در سفرنامه‌ی شیندلر دیده می‌شود. سرتیپ هوتوم شیندلر در دوره‌ی قاجار و در عهد ناصری از طرف دولت انگلیس مأمور احداث و کشیدن خط تلگراف بمبئی به اروپا و لندن بود. وی از حصار دیدن کرد و اشیای این تپه نظرش را جلب کرد؛ بنابراین به علی اکبر امین معدن توصیه کرد که نهر آب را به تپه بیندازد تا اشیا سالم و بدون شکست به دست آیند و این کار موجب آسیب به محوطه شد. بسیاری از اشیای حصار به غارت رفته‌اند و سر از موزه‌های جهان از جمله موزه لندن در آورده‌اند. تپه حصار دامغان با قدمتی افزون بر هفت هزار سال یکی از تمدن‌های ایران است که مستندات و آثار زیادی از آن در موزه‌های اقصی نقاط جهان و کشور وجود دارد. این مجموعه تاریخی، ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

تپه حصار، محوطه ای باستانی در سه کیلومتری جنوب شرق دامغان و در شرق ایستگاه راه آهن تهران-مشهد واقع است. این تپه یکی از باارزش ترین محوطه های پیش از تاریخ ایران می باشد. در این تپه سکونت انسان از عصر مس و سنگ تا مفرغ مشاهده شده است. مساحت فعلی این تپه در حدود 200 * 300 متر می باشد. از محوطه تپه حصار اشیا و یافته های متنوعی از قبیل؛ کوزه های لوله دار، فنجان ها، سنجاق ها، دست بند ها، حلقه ها و ... به دست آمده که در موزه های شهرهای استان سمنان به نمایش در آمده است.

یک مکان ماقبل تاریخی و بسیار باشکوه که حتما ارزش بازدید و گشت و گذار رو داره. متاسفانه فاقد امکانات اولیه اعم از حصارکشی و محافظت از سایت باستانی و چراغ و روشنایی هستش. به حدی که از وسط این مجموعه باستانی خط آهن و قطار تردد می کنه. راه خاکی داره و ساعت چهار تا قبل از غروب آفتاب بهترین وقت برای بازدید از تپه حصار هستش. اگر دامغان رفتین یا گذرتون به شرق ایران افتاد، حتما به تپه حصار هم سری بزنید.

این مکان بی‌نظیره و قدمتی هفت‌هزار ساله داره. حیف که نگه‌داری از این آثار باستانی ارزشمند به شدت ضعیفه و اگه به همین شکل ادامه پیدا کنه تا چند دهه بعد به کلی نابود میشه

بسیار مکان جالب و جذابی هست. مکانی مرموز، ساکت و آروم که با نزدیک شدن به شب ترسناک تر و وهم آلودتر میشه. با معماری خاص و عجیب و گودال های متعدد که نشون میده عده ای در این مکان دنبال گنج بودن. به تمام کسانی که به تاریخ و بناهای تاریخی علاقه دارن پیشنهاد میکنم حتما بازدید کنند. البته متاسفانه کمبود تابلوهای راهنما در این محل خیلی آزار دهنده اس. حتی تابلویی از سوی شهرداری برای راهنمایی مراجعه کنندگان در سطح شهر نصب نشده و بدون کمک افراد محلی نمی‌تونید این مکان و پیدا کنید.

، تپه حصار دامغان در ۲ کیلومتری شهر دامغان قرار گرفته است و در استان سمنان واقع شده است. بر اساس اعلام بررسی های باستان شناسان، قدمت تمدن در این تپه ی باستانی و قدیمی به اواسط دوره ی هزاره ی پنجم قبل از میلاد بازمی گردد و تا ۱۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح نیز زندگی در آن جریان داشته است. البته باید دوره ی زندگی در این تپه را محدود به همین زمان بدانیم زیرا از آن زمان به بعد خالی از سکنه شده است و دیگر کسی در آن زندگی نکرده است. این تپه ی تاریخی از سال ۱۹۳۰ میلادی مورد بررسی قرار گرفت و البته هنور برخی از رازهای آن پنهان مانده است که با کمی ماجراجویی حتی می توانیم اگر علم باستان شناسی داریم، شاید بعضی از آن ها را کشف کردیم. تپه حصار دامغان دارای ۳ بخش است که عبارتند از حصار ۱، حصار ۲ و حصار ۳٫ در بخش حصار یک، قدمت به بین سال های ۴۲۰۰ تا ۳۵۰۰ قبل از میلاد مسیح باز می گردد و معرف اولین ساکنین این منطقه می باشد. سفال حصار یک سفالی نخودی رنگ است که احتمالا از سیلک و یا چشمه علی ترکیب شده است و به تدریج تحت نفوذ سفال های نخودی رنگ قرار گرفته است. تمدن حصار ۱ در واقع همان تمدنی است که نام آن از این دوره ی تپه حصار گرفته شده است و ارتباطی با تاریخ طبقات بعدی تپه حصار ندارد. تمدن حصار نشان دهنده ی تمدن سفال نخودی رنگ در این منطقه می باشد. در ساخت خانه های آن از نظم خاصی استفاده نشده و نقشه ی مشخصی نیز ندارند.  در منطقه ی حصار دو، نشان داده شده است که زندگی برای سال های کوتاهی در این حصار جریان داشته است و در این لایه سفال خاکستری رنگ و با پایه ی بلند و لبه ی هموار و کف صاف مشاهده می شود که نشان از پیشرفت صنعت در این دوره دارد. آثار دوره ی اول و دوم با یکدیگر شباهت هایی دارند ولی در کل کاملا با یکدیگر متفاوت هستند. در این دوره خانه ها اکثرا چهار گوش ساخته شده و یک اتاق مرکزی به عنوان آشپزخانه یا اتاق نشیمن مشاهده می شود. اتاق های دیگر بدون رعایت کردن نظم مشخصی در اطراف آن ساخته شده اند. و در آخر در منطقه ی حصار سه، خواهید دید که درباره ی تاریخ این دوران نظریه های متفاوتی وجود دارد زیرا برخی آن را متعلق به دوران دوران آکاد در بین النهرین می دانند و گروهی دیگر قدمت این طبقه را اینگونه بیان می کنند که نمی تواند قدیمی تر از ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد باشد. آثار در این دوران دچار تحول عظیمی شده اند و ساختمان سوخته نیز متعلق به این دوران می باشد. بررسی های باستان شناسان همچنان نشان می دهد که تپه حصار دارای یک منطقه ی صنعتی در محدوده ی خود نیز بوده است. این منطقه ی صنعتی دارای آلودگی بسیار زیادی بوده است زیرا آثار آن تا ۱۰۰ متر دورتر نیز در این منطقه قابل مشاهده است. در اواسط این دوره صنعت فلزسازى با پیشرفت بسیار زیادی درتپه حصار دامغان مواجه شد. در آن زمان انسان ها توانستند تا مس را ذوب کنند و براى کاربردهای مختلفی از آن استفاده نماید و به همین خاطر از نشانه های این عصر در این منطقه بسیار زیاد است.  وسایل مسى که به‌ کلى جایگزین ادوات سنگى شد و چاقوها و قلم ‌هاى مسى زیادی هم در این دوره ساخته شد و انواع مختلف سوزن ‌ها و درفش‌ هاى مسى نیز ساخته و تولید شد. ماجراجویی باستان شناسانی که همانند ما به تاریخ و مکان های باستاین علاقه داشتند باعث شد تا امروز بدانیم که به طور کلی مردم در آن زمان از زندگی آرامی برخوردار بودند زیرا یکی از نشانه هایش این است که اسلحه های زیادی در این مکان به جای نمانده است. از دیگر ویژگی های مردم این منطقه این است که خورشید برایشان نماد ارزشمندی بوده است. در دهه ی ۱۹۳۰ میلادی، دکتر اشمیت باستان شناسی آلمانی تصمیم گرفت تا تپه حصار دامغان را مورد کاوش قرار دهد و رازهای آن را کشف نماید. یکی از مهم ترین دستاوردهای این پروفسور آلمانی، کشف قلعه ای بود که مشخص بود که به آتش کشیده شده است. در میان بقایای سوخته ی این قلعه اجساد تیکه شده ای کشف شد که بعدها مشخص شد که با تهاجم نخستین پدید آورندگان عصر آهن به این روز افتاده اند! ماجراجوییمان کمی رنگ و بوی خشونت به خود گرفت اما باید این را درباره ی پروفسور اشمیت بدانید که وی کاوش تپه حصار دامغان را نیمه کاره گذاشت و بقایای قلعه را در زیر خاک مدفون کرد. تپه حصار در دوره های دیگر و در سال های ۱۳۵۵ و ۱۳۷۳ مجدد مورد بررسی باستان شناسان قرار گرفت. در این حفاری ها سه طبقه اصلی حفاری شد که هر طبقه شامل چند لایه باستانی می باشد که ابعادشان همانطور که بالاتر توضیح دادیم، کشف شد. در کاوش های صورت گرفته توسط اشمیت مشخص شد که یکی از معروف ترین بناهای تپه حصار دامغان در پشت خط راه آهن امروزی قرار دارد. این ساختمان را می توان مهم ترین بخش حصار دانست که بر اثر به‌ آتش کشیده شدن از میان رفته است و مشخص نیست توسط حمله کدام‌ یک از مهاجمان از میان رفته است.

هیچ محافظتی از اینجا نمیشه متاسفانه. مسیرش حدودا ۷۰۰ متر خاکی هست. داخل قلعه هیچ نگهبان و ‌..... وجود ندارد و کلا هنوز انگار اکتشافات باستان شناسی تپه حصار تکمیل نیست. در شهر دامغان تابلوهای فراوانی برای یافتن تپه حصار وجود داره اما به راه آهن که میرسیم؛ درست اونجایی که باید تابلو باشه ، هیچ چیزی وجود نداره و باید با نقشه مسیر خاکی تا تپه حصار رو پیدا کنید!

عالی بود واسه کسایی که به تاریخ علاقه دارن

چیزی که در این مکان نظر منو جلب کرد این بود که اول! نگهبانی و نگهبان و هر چه در این زمینه... هیچی ندیدم، با توجه به این که این مکان در حال بازسازی بود (هر چند به شکل ناشیانه ای و خارج از سبک و سیاق اون دوره) و بهرحال مکان تاریخی و به عبارتی یک محوطه باستانی هست انتظار میرفت نگهبان هایی تو محوطه بچرخن ولی چیزی ندیدم... دوم! پر از سر سرنگ و سرنگ های مصرف شده بود که خب مشخص هست به چه منظور و هدفی استفاده شدن، و بسیار تأسف خوردم و راه به راه نچ نچ میکردم و بغض گلوم رو میفشرد از عاقبت این مکان زیبا که تبدیل به مکان تجمع معتادها شده... سوم! که زیباترین بود😊 از وسط این محوطه باستانی چند هزار ساله ریل قطار رد شده و محوطه رو به دو قسمت نامساوی تقسیم کرده، که دست مسئولین بی مسئولیت درد نکنه... چهارم! که به خودم برمیگرده، اینه که این مکان که ازش عکس گذاشتم اسمش قلعه حصاره، و تپه حصار اونور ریل راه آهن می افته، که من نمیتونستم خودم رو بهش برسونم و بابتش کلی ناراحت هم شدم، و مجبور شدم از لوکیشن تپه حصار برای عکس های قلعه حصار استفاده کنم...

عدم رسیدگی به تعمیر و نگهداری اثر باعث شده بیشتر از یک خرابه از این اثر با قدمت بالا باقی نمونه ولی به هرحال شکل کلی خودش رو حفظ کرده و میشه با دیدنش به اصل بنا پی برد . نزدیکی به شهر و راه دسترسی مناسب میتونه یکی از محرک هایی باشه که از این اثر دیدن کنید. صد البته که محرک اصلی ، تاریخ هفت هزار ساله ی اون محسوب میشه.

بنایی بسیار قدیمی حدود به 5 هزار یال قبل میلاد مسیح هست البته یک مدت حدود هزار سال تاریخ گم شده داره رسیدگی به بنا بسیار ضعیفه و تا حدود بسیار زیادی از بین رفته مسیر جاده خاکی هست و این خود گویا عدم رسیگی به منطقه هست ولی شکر خدا حفاری برای باستان شناسی انجام نشده تا اشیا موجود رو به غارت ببرند و این باعث خوشحالیه

متاسفانه بخاطر موقعیت بنا نسبت به شهر و البته بودجه ی کمی که به دامغان اختصاص داده میشه زیاد بهش رسیدگی نشده دسترسی پیاده ی خوبی وجود نداره و سگ های نگهبان کارخونه ی مجاور بنا ممکنه برای بازدیدکننده ها مزاحمت ایجاد کنن از شمایل فضا پیدا بود که مدتی در دست مرمت بوده اما نیمه کاره رها شده اما با وجود تمام اینها یکی از بهترین تجربه های فضایی در دامغان رو در اینجا کسب کردم امیدوارم زودتر اوضاع مساعد تری برای اینجا فراهم بشه

👍

فوق العاده اما کاش رسیدگی به آن بیشتر شود کلی سفال ریز شده زیر پاهایم بود و مراقب بودم لگدشان نکنم

چیز خاصی ندیدم میتونید با ماشین در حد ۵ دقیقه یک دور بزنید و از داخل ماشین تماشا کنید

مکانی باستانی و قدیمی کاملا زیبا و جالب پیشنهاد میکنم حتماً دیدن کنید ...

مسیری که گوگل پیشنهاد میده غلطه و وجود خارجی نداره

متاسفانه میراث فرهنگی بهش نرسیده و دسترسی یه مقدار جاده خاکی