آرامگاه استر و مردخای‎

آرامگاه استر و مردخوای (به عبری: קבר אסתר ומרדכי) بقعه‌ای یهودی است که در مرکز شهر همدان، ابتدای خیابان دکتر شریعتی قرار دارد. بنا بر سنت یهودی ایرانی، این بقعه مدفن اِستِر و مُردُخای است. این سنت مورد پشتیبانی یهودیان خارج از ایران قرار ندارد و در هیچ‌یک از تلمودهای بابلی یا اورشلیمی ظاهر نشده‌است. اولین منبع یهودی در خصوص این بقعه‌ها بنیامین تطیلی است که در سال ۱۰۶۷ میلادی از همدان بازدید کرد. به گفته او، در همدان که اِستِر و مُردُخای در آن در برابر یک کنیسه دفن شده بودند ۵۰۰۰۰ یهودی زندگی می‌کردند. شاهین نخستین منبع سنت یهودی ایرانی، رویاهای اِستِر و مُردُخای و رفتنشان به همدان که در آنجا درون کنیسه ابتدا مُردُخای و سپس یک ساعت بعد اِستِر درگذشتند را روایت می‌کند. این بقعه جزء مهم‌ترین زیارتگاه‌های یهودیان ایران و جهان است. این مقبره جزء آثار میراث فرهنگی ایران ثبت شده‌است. وجود این زیارتگاه، عامل مهمی در شکل‌گیری و تداوم حضور جامعه یهودی در همدان بوده‌است. محل مشهور به قبر «اِستِر» گور ملکه «سوسن»(Suzan) است که محله یهودی‌نشین همدان است. در دربار شاه اخشورش (به روایتی خشایارشا)، پادشاه هخامنشی که بر ۱۲۷ استان فرمان می‌راند، مهمانی برگزار شد و شاه در حالت مستی ،ملکه وشتی را فراخواند در میهمانی حاضر شود و زیبایی خود را به میهمانان نشان دهد. از آنجا که زنان ایرانی به عفت شهره بوده و برای آن بسیار اهمیت قائل‌اند ملکه از این کار سر باز زد، و شاه با مشاوره مردخای، تصمیم گرفت که او را عزل کند و بکشد و شخص دیگری را جای او بنشاند. در جستجو برای یافتن دختری بجای ملکه، دختران زیباروی باکره به قصر برای گلچین شدن آورده شدند. یکی از این دختران، هدسه، یا همان استر، دختر یتیم از نسل تبعیدشدگان یهودیّه که به عنوان ملکه برگزیده شد. طبق آموزش پسرعمویش (مردخای) او هیچ سخنی از تبارش نگفت. در این داستان ذکر می‌شود که مردخای توطئه‌ای را که دو تن از خواجه سرایان ضد شاه ترتیب داده بوده‌اند کشف می‌کند و همین موضوع بعدها باعث ترفیع وی به مشاور شاه می‌شود و بعدها انها یک جوان به اسم مهدی در ۲۴ اردیبهشت قربانی کردن . مذهب ((یهود)) از مدارا و حسن سلوک شاهان اوایل عصر «ساسانی» استفاده کرده و از خود چند اثر کهنه باقی گذاشته بود که از همه معروفتر مقبره‌ای است در «همدان» که عموماً آن را مزار «استر» (Esther، ملکه یهودی پادشاه هخامنشی) می‌نامند. این بنا عبارت است از یک عمارت ساده که اگر محیط عادی آن نبود، وضع عمومی آن بسیار جالب و مؤثرتر بود. این بنا را تاکنون چند بار بازسازی و تعمیر کرده‌اند. قدیمی‌ترین آن تعمیرات در یک مقبره زیرزمینی است که در مدخل روبروی قبه طاق وجود دارد و دو ضریح خالی چوبی نیز دارد که یکی از آن‌ها خیلی قدیمی و به دوره سلطنت مغول در ایران مربوط است. ضریح دومی را می‌گویند که تقلیدی نوین است از اصل کهنه آن که آن ضریح کهنه را فروخته و به جای آن این چهارچوب جدید را گذارده‌اند. مادر و برادر که هر دو ملقب به جمال الدوله بوده‌اند، یکی از آن‌ها وزیر مالیه سلطان مغول، «ارغون خان» بوده که این ضریح‌ها را از نو ساخته‌است و گوید آن را در سال ۱۶۰۲ اسکندری برابر با ۱۲۹۱ میلادی بنا کرده‌است. صد سال قبل از آن تاریخ همین گور را سیاح بزرگ یهودی موسوم به «بنیامین تودلانی» (Benyamin-Tudela) در سیاحتنامه خود ذکر می‌کند و از آنجا معلوم می‌شود که ۱۵۰۰ سال بعد از استر، مردم معتقد بودهاند که آن ملکه را در همین نقطه دفن کردهاند. بر بالای دیوار مقبره نیز، کتیبه‌ای به زبان عبری و به صورت برجسته گچ بری شده‌است. خطوط عبری روی صندوق استر، و گچ بری‌های برجسته، متعلق به قرون هشتم و نهم هجری می‌باشند. در مورد هویت مدفونین این بقعه، تاکنون نظرات متفاوتی داده شده‌است، اما روایت مشهورتر، که با روایت مورخین یونانی و روایت تورات در مورد سرگذشت استر و مردخای تطبیق دارد، به شرح زیر است. خشایارشا با دختری از یهود به نام استر، که خواهرزاده یکی از درباریان یعنی مردخای بود، ازدواج کرد (دختر عموی او استر نام داشت). به این ترتیب یهودیان در دربار خشایارشاه نفوذ زیادی پیدا کردند. در این بین، شخصی به نام‌هامان که او نیز از درباریان با نفوذ و پرقدرت بود، نسبت به نفوذ روزافزون یهودیان بیمناک بود و از این رو فرمان قتل مردخای را از خشایارشا گرفت. اما مردخای به وسیله استر همسر خشایارشا، درخواست پس گرفت و ابطال دستور را کردند. اما پادشاه ایران حکم خود را غیرقابل ابطال دانست؛ و گفت که برگشت دادنی نیست. و به جای آن حکم جدیدی صادر کردند که براساس آن دفاع از جان که تا آن زمان بر اساس حکم قبلی پادشاه غیرقانونی قلم داد می‌شد اکنون قانونی بود. بدین ترتیب خشایارشا به یهودیانی که در هر شهری بودند، اجازه داد که جمع شوند و از جان خود دفاع نمایند.

متأسفانه مثل اکثر بناهای تاریخی و موزه های همدان اینجا هم بسته بود

مذهب «یهود» از مدارا و حسن سلوک شاهان اوایل عصر «ساسانی» استفاده کرده و از خود چند اثر کهنه باقی گذاشته بود که از همه معروفتر مقبره‌ای است در «همدان» که عموماً آن را مزار «استر» (Esther، ملکه یهودی پادشاه هخامنشی) می‌نامند. این بنا عبارت است از یک عمارت ساده که اگر محیط عادی آن نبود، وضع عمومی آن بسیار جالب و مؤثرتر بود. این بنا را تاکنون چند بار بازسازی و تعمیر کرده‌اند. قدیمی‌ترین آن تعمیرات در یک مقبره زیرزمینی است که در مدخل روبروی قبه طاق وجود دارد و دو ضریح خالی چوبی نیز دارد که یکی از آن‌ها خیلی قدیمی و به دوره سلطنت مغول در ایران مربوط است. ضریح دومی را می‌گویند که تقلیدی نوین است از اصل کهنه آن که آن ضریح کهنه را فروخته و به جای آن این چهارچوب جدید را گذارده‌اند. مادر و بردار که هر دو ملقب به جمال الدوله بوده‌اند، یکی از آن‌ها وزیر مالیه سلطان مغول، «ارغون خان» بوده که این ضریح‌ها را از نو ساخته‌است و گوید آن را در سال ۱۶۰۲ اسکندری برابر با ۱۲۹۱ میلادی بنا کرده‌است. صد سال قبل از آن تاریخ همین گور را سیاح بزرگ یهودی موسوم به «بنیامین تودلانی» (Benyamin-Tudela) در سیاحتنامه خود ذکر می‌کند و از آنجا معلوم می‌شود که ۱۵۰۰ سال بعد از استر، مردم معتقد بودهاند که آن ملکه را در همین نقطه دفن کرده‌اند. مصالح ساختمانی بنای این مقبره از سنگ و آجر است و به سبک بناهای اسلامی ساخته شده‌است. از شکل ظاهری و سبک معماری این اثر، چنین بر می‌آید، که ساختمان فعلی آن در قرن هفتم هجری بر روی ساختمان قدیمی تری که متعلق به قرن سوم هجری بوده‌است، بنا شده‌است. قسمتهای مختلف بنا شامل: مدخل ورودی، دهلیز، مقبره، ایوان و شاه‌نشین است. یک جلد کتاب آسمانی تورات که قدمت بالایی دارد و بر پوست آهو نوشته شده‌است، در حفاظ استوانه‌ای شکلی، در سازمان میراث فرهنگی استان نگهداری می‌شود. در وسط فضای مربع شکل مقبره‌ها، دو صندوق منبت کاری شده زیبا بر روی این قبور قرار دارد. در بالای قبر جنوبی، که آن را به استر نسبت می‌دهند، صندوق منب کاری عتیقه و نفیسی قرار دارد، که قدیمی تر است و صندوق دوم که بر روی قبر مردخای قرار دارد، بسیار شبیه صندوق اولی است و حدوداً در سال ۱۳۰۰ توسط استاد محمد جواد بیات تویسرکانی، که یکی از منبت کاران برجسته زمان خود بوده، ساخته شده‌است.

این مکان تاریخی و مذهبی محل دفن استر، ملکه یهودی که نقش بزرگی در نجات قوم یهود داشت، و عمویش مردخای است. این مقبره برای یهودیان از نظر تاریخی و معنوی اهمیت بسیار بالایی داره. راهنمای این محل خودش یهودیه و مسئول حفاظت از فضاست؛ به همین دلیل بازدیدکننده‌ها معمولاً نمی‌تونن تنها بیان و بازدید شرایط خاص خودشو داره ، همونطور که مسجد یا کلیسا اداب خودشو داره. مسئول این بنا محتاط رفتار می‌کنه چون با توجه به حساسیت‌های منطقه، حفظ امنیت و حرمت محل براش اولویتش بیشتر از تعداد بازدیدکننده هاست!. عکس و فیلم گرفتن در بیشتر بخش‌های مقبره ممنوعه، مگر اینکه راهنما اجازه بده. بهتره قوانین و محدودیت‌هایی که ایشون برای این مکان تعیین کرده رو رعایت کنید تا احترام به اهمیت تاریخی و فرهنگی این محل حفظ بشه. خودشو توضیحات خیلی خوبی در مورد این محل میتونن بهتون بدن

مقبره استر و مُردُخای بقعه‌ای یهودی است که در مرکز شهر همدان، ابتدای خیابان دکتر شریعتی قرار دارد. بنا بر سنت یهودی ایرانی، این بقعه مدفن اِستِر و مُردُخای است. این سنت مورد پشتیبانی یهودیان خارج از ایران قرار ندارد و در هیچ‌یک از تلمودهای بابلی یا اورشلیمی ظاهر نشده‌است. اولین منبع یهودی در خصوص این بقعه‌ها بنیامین تطیلی است که در سال ۱۰۶۷ میلادی از همدان بازدید کرد. به گفته او، در همدان که اِستِر و مُردُخای در آن در برابر یک کنیسه دفن شده بودند ۵۰۰۰۰ یهودی زندگی می‌کردند. شاهین نخستین منبع سنت یهودی ایرانی، رویاهای اِستِر و مُردُخای و رفتنشان به همدان که در آنجا درون کنیسه ابتدا مُردُخای و سپس یک ساعت بعد اِستِر درگذشتند را روایت می‌کند. مذهب یهود از مدارا و حسن سلوک شاهان اوایل عصر «ساسانی» استفاده کرده و از خود چند اثر کهنه باقی گذاشته بود که از همه معروفتر مقبره‌ای است در «همدان» که عموماً آن را مزار «استر» (Esther، ملکه یهودی پادشاه هخامنشی) می‌نامند. این بنا عبارت است از یک عمارت ساده که اگر محیط عادی آن نبود، وضع عمومی آن بسیار جالب و مؤثرتر بود. این بنا را تاکنون چند بار بازسازی و تعمیر کرده‌اند. قدیمی‌ترین آن تعمیرات در یک مقبره زیرزمینی است که در مدخل روبروی قبه طاق وجود دارد و دو ضریح خالی چوبی نیز دارد که یکی از آن‌ها خیلی قدیمی و به دوره سلطنت مغول در ایران مربوط است. ضریح دومی را می‌گویند که تقلیدی نوین است از اصل کهنه آن که آن ضریح کهنه را فروخته و به جای آن این چهارچوب جدید را گذارده‌اند. مادر و برادر که هر دو ملقب به جمال الدوله بوده‌اند، یکی از آن‌ها وزیر مالیه سلطان مغول، «ارغون خان» بوده که این ضریح‌ها را از نو ساخته‌است و گوید آن را در سال ۱۶۰۲ اسکندری برابر با ۱۲۹۱ میلادی بنا کرده‌است. صد سال قبل از آن تاریخ همین گور را سیاح بزرگ یهودی موسوم به «بنیامین تودلانی» (Benyamin-Tudela) در سیاحتنامه خود ذکر می‌کند و از آنجا معلوم می‌شود که ۱۵۰۰ سال بعد از استر، مردم معتقد بودهاند که آن ملکه را در همین نقطه دفن کردهاند. مصالح ساختمانی بنای این مقبره از سنگ و آجر است و به سبک بناهای اسلامی ساخته شده‌است. از شکل ظاهری و سبک معماری این اثر، چنین بر می‌آید، که ساختمان فعلی آن در قرن هفتم هجری بر روی ساختمان قدیمی تری که متعلق به قرن سوم هجری بوده‌است، بنا شده‌است. قسمتهای مختلف بنا شامل: مدخل ورودی، دهلیز، مقبره، ایوان و شاه‌نشین است. یک جلد کتاب آسمانی تورات که قدمت بالایی دارد و بر پوست آهو نوشته شده‌است، در حفاظ استوانه‌ای شکلی، در سازمان میراث فرهنگی استان نگهداری می‌شود. در وسط فضای مربع شکل مقبره‌ها، دو صندوق منبت کاری شده زیبا بر روی این قبور قرار دارد. در بالای قبر جنوبی، که آن را به استر نسبت می‌دهند، صندوق منب کاری عتیقه و نفیسی قرار دارد، که قدیمی تر است و صندوق دوم که بر روی قبر مردخای قرار دارد، بسیار شبیه صندوق اولی است و حدوداً در سال ۱۳۰۰ توسط استاد محمد جواد بیات تویسرکانی، که یکی از منبت کاران برجسته زمان خود بوده، ساخته شده‌است.

یک ستاره میدم برای این آرامگاه، برای اینکه متولی خیلی بد اخلاقی داشت، واقعا نقش میراث فرهنگی چیه این وسط؟ اگه ثبت میراث شده و بازدید داره چرا یک شخصی که اونجا هستش تصمیم میگیره درب رو باز کنه یا نکنه، میراث فرهنگی فقط ثبت میکنه یک سایت تاریخی رو؟ وظیفه دگیری نداره؟

متاسفانه موفق به دیدن مجموعه تاریخی استر و مرد خای نشدیم ،چون یکسری تایم های محدودی برای بازدید داشت

در روایت‌های تاریخی این دوره آمده که پس از برکناری همسر رسمی شاه، فرد دیگری جایگزین او شد که هویت واقعی خود را تا مدت‌ها پنهان نگاه داشت. با نفوذ همین فرد و اطرافیانش، وزیر ارشد کشور همراه با فرزندانش برکنار و اعدام شدند. در ادامه، تصمیم‌هایی اتخاذ گردید که منجر به کشتار وسیع مردم در یک روز شد؛ رخدادی که بعدها در متون مذهبی با نام "پوریم" ثبت و سالانه گرامی داشته می‌شود. امروز این مکان در کوچه‌های باریک قرار دارد، در زمان بازدید برخلاف ساعات روی تابلو باز نبود و دسترسی برای ویلچر ♿️❌️ هم فراهم نیست.

یکی از مهمترین مقبره ها برای یهودیان است که در زمان خشایار شاه که وزیر خشایارشاه تصمیم به نابودی قوم یهود میگیرد با فداکاری استر خشایارشاه دستور حمله رو لغو میکنه و یجورایی قوم یهود رو از منقرض شدن نجات میده

برای رفتن به این مکان اولا باید در بزنید(از در زدن خسته نشید) و در باز نیست. طبق ساعت گفته شده در محل باشید. متولی مقبره شما رو می‌بره داخل. عکسبرداری و فیلمبرداری ممنوعه، بلیت نمی‌خرید اما مبلغی رو به متولی پرداخت می‌کنید. حیاط بسیار زیبا با گلکاری زیاد دارد. افرادی که توانایی حرکتی کمتری دارند به دلیل نوع در مقبره توانایی ورود ندارند. وقتی متولی حرف می‌زنه بهتره گوش دهید.

نگهبان مجموعه بسیار بی ادب هست و با رفتارش توهین به انسانیت و دین میکنه. امیدوارم زودتر عوضش کنن تا بیش از این بدبینی ایجاد نکرده.

این بنا که یکی از مقدس‌ترین مکان‌های یهودیان ایران و جهان ه، به باور یهودیان قدمتی بیش از ۲۵۰۰ سال داره و داستان‌های تاریخی و مذهبی زیادی رو در خودش جای داده. استر، ملکه‌ای یهودی و همسر خشایارشا، و مردخای، عموی او، به عنوان شخصیت‌های کلیدی در نجات یهودیان ایران در زمان هخامنشیان شناخته می‌شن. این روایت برگرفته از کتاب عهد عتیق ه ولی پشتوانه محکم باستانشاسی نداره واحتمالا از اسطوره ی ایشتارو تموز از بین النهرین وارد فرهنگ یهوی شده و پیرامون اون افسانه استر و مردخای رو ساختن . نوع معماری متعلق به دوران ایلخانی است علاوه بر این در هیچ سفرنامه ای که متعلق به سده های پیشین ایلخانی باشه اشاره ای به وجود چنین آرامگاهی نشده. در ادامه بخشی از ویکیپدیا در مورد الهه ایشتار رو میارم : " روزی ایشتار عاشق تموز می‌شود، ولی تموز با حمله یک گراز کشته شده و به دنیای مردگان برده می‌شود، که بابلیان به آن دوزخ نام آرلو می‌دادند و ارشکیگال خواهر حسود ایشتار بر آن تسلط داشت. ایشتار به اندوه سخت گرفتار شد و تصمیم گرفت به آرلو سفر کند و با شستن زخم‌های تموز در یکی از چشمه‌های شفابخش زندگی را به وی بازگرداند. چون ایشتار به آرلو فرو می‌رود، توسط خواهرش زندانی می‌شود. زمین که از وجود او الهام نمی‌گرفت، همۀ هنرها و راه‌های عشق‌ورزی را یکباره فراموش کرد. جمعیت کم شد و خدایان که دریافتند قربانی‌های زمین کاهش یافته پریشان شده و فرمان دادند که ارشکیگال خواهرش ایشتار را آزاد کند و او به فرمان خدایان گردن نهاد؛ ولی ایشتار به بازگشتن زمین جز آنکه تموز را با خود همراه ببرد خرسندی نمی‌داد تا اینکه درخواست وی پذیرفته شد." ساختمان آرامگاه با ظاهری ساده و دلنشین ساخته شده، اما پشت این سادگی، نکات معماری جذابی نهفته است. گنبد مخروطی شکل بنا یکی از ویژگی‌های خاص این آرامگاهه که سبک معماری دوره ایلخانی رو نشون می‌ده. ساخت بنا به‌گونه‌ایه که داخل آن همیشه خنک و دلپذیره، حتی در گرمای تابستون. ورودی آرامگاه یک در چوبی قدیمی داره که با حکاکی‌های هنرمندانه و نمادهای یهودی تزئین شده و به محض ورود، توجه هر بازدیدکننده‌ای رو جلب می‌کنه. داخل بنا، دو مقبره قرار داره که با پارچه‌های زربافت پوشیده شدن. کتیبه‌هایی به خط عبری در قسمت‌های مختلف دیده می‌شه که بعضی از اون‌ها دعاها و نوشته‌های مذهبی یهودیان هستن. جالب‌ترین نکته اینه که آرامگاه، علاوه بر ارزش مذهبی، اهمیت تاریخی زیادی داره؛ چون نشان‌دهنده همزیستی و احترام متقابل اقوام و ادیان در ایرانه. یکی از بخش‌های کمتر دیده شده و جذاب این مکان، تونل زیرزمینیه که گفته می‌شه در گذشته به عنوان راه ارتباطی امن استفاده می‌شده. اگرچه این بخش برای بازدید عمومی باز نیست، اما داستان‌های زیادی درباره‌اش شنیدم که حس کنجکاوی آدم رو بیشتر می‌کنه. اگر قصد بازدید دارین، حتماً در ساعات خلوت روز برین تا بتونین با آرامش بیشتری از این فضای تاریخی لذت ببرین. همچنین پیشنهاد می‌کنم قبل از رفتن، داستان زندگی استر و مردخای رو بخونین. و با ایزد ایشتار در میان رودان مقایسه کنید .اینطوری، بازدیدتون خیلی معنادارتر می‌شه و ارتباط بیشتری با این مکان پیدا می‌کنین." This building, which is one of the holiest places for Jews in Iran and the world, is believed by Jews to be over 2500 years old and contains many historical and religious stories. Esther, a Jewish queen and wife of Xerxes, and Mordecai, her uncle, are known as key figures in saving the Jews of Iran during the Achaemenid era. This narrative is taken from the Old Testament but has no reliable archaeological support and is likely to have entered Jewish culture from the myth of Ishtar and Tammuz from Mesopotamia and around it the legend of Esther and Mordecai was built. The type of architecture belongs to the Ilkhanid era. In addition, no travelogue belonging to the previous Ilkhanid centuries mentions the existence of such a tomb.

دومین مکان زیارتی کلیمیان در دنیا است. بسیار دیدنی و جالب. بسیار خوب نگهداری شده.

هر بار رفتیم که داخلش رو ببینیم نذاشتن بریم داخل، هرباربه یک دلیل جالب ترین دلیلشون این یود که باید یهودی باشی

بسیار جالب و دیدنی، با یک متولی که خلقی تنگ و حوصله ای کم دارد

تا حالا دوبار خواستم اینجا برم که هر دو بار بسته بوده.

این مکان بعد از بیت‌المقدس دومین مکان مقدس یهودیان دنیاست ،یک مکان خیلی باستانی با سبکی ایرانی _ یهودی شنبه ها تعطیله، جمعه‌ها هم نصف روز بازه در روزه هم تایم بازدیدش صبح و بعد از ظهر داره ، حتما قبل از رفتن ساعت بازدید رو چک کنید توصیه میکنم وسط هفته برید میگفتن متولیش که یهودیه تند خو هست ، ولی با ما خیلی با آرامش ، حوصله و ادب توضیحات لازم رو داد (خودتون رو بزارید جای ایشون ، بهش حق می‌دین ) حتما قبل از دیدن اینجا مطالعات پیرامونی رو انجام بدید تا دیدن این مکان چند هزار ساله براتون جذاب باشه اجازه عکاسی به هیچ عنوان نمیداد

یه پیرمرد بداخلاق دربون مجموعه هست که معمولا کسی را راه نمیده . بیخود وقت و انرژی برای دیدن این اثر نگذارید

یک مکان هیجان انگیز با کلی داستان

جای بسیار متبرکی برای یهودیان. دارای قدمتی حدود ۲۵۰۰ سال. برای ورود بهتره با خانواده تشریف ببرید(طبق پیشنهاد همسایه های آرامگاه) روزهای شنبه تعطیل هست. برای کمک به آرامگاه هم با کمک مالی کردیم، یه جورایی به جای بلیط.